czwartek, 25 luty 2010 11:45

Kulisy powstania Czechosłowacji (I): Poglądy Tomasza Garrigue Masaryka

Napisane przez

Nasze nieszczęście zaczęło się wraz z upadkiem starej Austrii.

 Emil Hácha
 
Masarykowe pojmowanie historii podobne jest do totalitarnych: historia nie jest wiedzą i pouczeniem o tym, co było dawno, lecz o tym, co będzie, także ja, z mą świadomością i sumieniem, jestem historią. Tu są jego korzenie własnych celów, pojmowania polityki i niezłomnej woli do odegrania wielkiej roli w dziejach. Wielu jego poglądom brak uzasadnienia, a służyły politycznym celom. Np. w książce ?Rosja a Europa? twierdzi, że członkowie Kościoła katolickiego kłamią więcej niż protestanci. Masaryk chciał po platońsku zmienić społeczeństwo, nadać wiodącą rolę królom-filozofom, a więc sobie.
 
Postawa, jaką zajął w procesie Leopolda Hilsnera, oskarżonego o mord rytualny Żyda, dała mu później poparcie amerykańskich Żydów w I wojnie światowej, zwłaszcza L.D. Brandeisa, pochodzącego z Czech sędziego Sądu Najwyższego USA i przyjaciela prezydenta Wilsona. Dzięki ich pomocy dostał w 1918 roku 10 milionów dolarów pożyczki dla jeszcze nieistniejącej Czechosłowacji. Istnienie Austro-Węgier długo uznawał za bezsporne, lecz z początkiem wojny zmienił pogląd, odgrywając znaczącą rolę w procesie rozpadu monarchii. Przed wojną był przeciwnikiem rewolucji i jej taktyki, ale już w czasie wojny został rewolucjonistą, nazywając wojnę ?światową rewolucją?. Przed wyjazdem na emigrację namawiali go czescy narodowcy, aby walczył o czeskie królestwo w znaczeniu ustrojowym państwa, a nie zasad etnicznych.
 
W 1912 r. z krytyką Masaryka wystąpił historyk Józef Peka. Jego zdaniem czeska świadomość narodowa i charakter nie mogą być wynikiem reformacji, jak twierdził Masaryk, ponieważ nie mógłby przeżyć okresu po bitwie pod Białą Górą. Masaryk świadomie przejął romantyczne poglądy Frantika Palackégo na historię. Według Johanna G. Herdera, Masaryk i Palacky zgodnie głosili, jakoby Słowianie byli łagodni, cierpliwi, pokojowo nastawieni, w odróżnieniu od agresywnych Germanów. Prowadzi to do błędnej konkluzji, jakoby Polacy czy Rosjanie nie byli wojowniczy, co jest nonsensem.
 
Peka zarzucał Masarykowi, że ten traktuje historię wybiórczo, uznając to, co zgodne jest z jego koncepcją, i pomija wszystko inne. Masaryk jest bardziej agitatorem niż badaczem, a ambicja, pasja i antykatolickość obniża jego zdolność rozpoznawania rzeczywistości. Peka miał dużo szczęścia, że po wojnie nie był ścigany z prawa o ochronie republiki z 1923 r. (obraza prezydenta), gdzie dowód prawdy jest wyłączony, a kara więzienia grozi do 1 roku, które wprowadził Masaryk, jeszcze jako obywatel C.K.
 
Początek wojny
W sierpniu 1914 r. Masaryka odwiedził w Pradze amerykański kupiec Emanuel Voska, zbierający informacje gospodarcze i polityczne dla Henry?ego Wickhama Steeda, redaktora działu zagranicznego ?Times?a? i angielskiego szpiega zarazem. Obaj znali się już wcześniej, a ?czwartym do brydża? był rosyjski wysłannik w Anglii hrabia von Benckendorff.
 
Ustalono, że w Anglii, Rosji i Ameryce powstanie tajna sieć informatorów i sieć kurierska do Pragi i USA, które wtedy były jeszcze neutralne. Masaryk ujawnił swój zamiar wyjazdu do Anglii. Miał liczne informacje z frontu, ekonomiczne, finansowe i inne, które następnie sprzedawał Steedowi, za co otrzymywał zapłatę przez osoby trzecie na konta w USA, z których telegraficznie przekazywane były do Anglii. Tak powstała prywatna tajna służba, sprzedająca informacje wywiadowi angielskiemu i amerykańskiemu.
 
Brytyjski szpieg
Na kilka miesięcy przed wybuchem wojny Masaryk publicznie poręczył za policyjnego konfidenta Karla Vihy, który jako przewodniczący poselskiego klubu partii narodowych socjalistów w tajemnicy zaproponował rządowi austriackiemu, że za pieniądze zapewni głosy klubu za projektami ustaw dotyczących obronności państwa, co jednak wyszło na jaw. Po sprawie Hilsnera miało to negatywny wpływ na opinię o Masaryku, choć z drugiej strony pomogło mu uzyskać paszport w czasie wojny.
 
W Holandii Masaryk nawiązał kontakt z Secret Service, po czym wrócił do Pragi. Wiedział, że Brytyjczycy boją się wejścia Rosji do Czech. Rozszerzeniu wpływów Rosji w Europie środkowej miało przeszkodzić utworzenie Czechosłowacji, co wymagałoby zgody Ententy i przegranej Austro-Węgier. Jednak politycy czescy nie chcieli państwa czeskiego obejmującego jednolite etnicznie i językowo terytorium, lecz państwa w granicach korony świętego Wacława, a więc tereny niemieckojęzyczne, a nawet do Adriatyku, gdyż takie granice miały Czechy za Przemysła Otokara II, który, wojował także przeciwko Prusom nad Bałtykiem i założył Królewiec.
 
W połowie października 1914 r. Masaryk otrzymał od Vosky?ego tysiąc dolarów w markach. Podczas drugiego pobytu w Holandii przekazał informacje o austriackich łodziach podwodnych, rumuńskich planach mobilizacyjnych itp. Jednak ze względu na ciągle żywe afery, w jakie był zamieszany, i brak pełnomocnictw państw Ententy, jego wpływy polityczne w Czechach były znikome.
 
Masaryk współpracował także z austriackimi urzędami. Gdy w grudniu 1914 r. zabrał swoją, niezrównoważoną psychiczne córkę Olgę na Capri, odwiedził w Wiedniu byłego (i późniejszego) premiera Ernesta von Körbela, zapewniając go o lojalności ustnie i pisemnie. Był to błąd, który wzbudził podejrzenia austriackiej policji, ale ostrzeżony do kraju już nie wrócił.
 
Były po temu i inne powody. Secret Service znała plan Karela Kramarza, przywódcy narodowych Młodoczechów, a później pierwszego premiera Czechosłowacji, utworzenia federacji słowiańskiej pod przewodem Rosji, co pozwalało tej ostatniej osiągnąć wpływ w Europie Środkowej. Aby temu przeszkodzić, Brytyjczycy dali Masarykowi instrukcję, aby ogłosił niepodległość ziem czeskich na terenie CK. Nie przypadkiem pierwsze memorandum nazywało się Niepodległe Czechy (Independent Bohemia), którego autorem był Robert Seton-Watson. Zmieniło to nastawienie samego Masaryka, który teraz widział Czechy w historycznych, a nie etnicznych granicach.
 
W marcu 1915 r. w Pradze powstał tajny komitet do kontaktów z emigrantami politycznymi, z Pemyslem ámalem, Edvardem Beneem, Josefem Scheinerem, Karlem Kramáem i Aloisem Raínem. Żądanie Masaryka, aby do pracy za granicą przyłączyli się inni, pozostało bez echa. Były po temu powody obiektywne: trudno było w czasie wojny otrzymać paszport, a jeszcze trudniej przeżyć na obczyźnie. Masaryk dostał pieniądze od ámala, Scheinera, Benea, ale głównym źródłem dochodów były te od Brytyjczyków za sprawozdania oraz zbiórki rodaków w USA. Ważną rolę odgrywał Frantiek Kopecký (ps. Zeno), pracownik austrowęgierskiego konsulatu w Nowym Jorku, załatwiający różne dokumenty, głównie paszporty dla Voskovo-Masarykowych agentów, wyjeżdżających do wrogich państw (Ciekawostka, że wydania pamiętników Kopeckiego zabronił rząd czechosłowacki w obawie przed popsuciem stosunków z Anglią, głównym bowiem celem propagandy tworzonej na tej bazie było wciągnięcie Ameryki do wojny).
 
Znaczną rolę odegrał amerykański milioner Charles R. Crane, przyjaciel i doradca prezydenta Woodrowa Wilsona, wspierający finansowo jego kampanię w 1912 r. W posiadłości Crane?ów przebywał syn Masaryka, Jan, który w 1924 r. ożenił się nawet z ich córką Frances Leatherby. Syn Crane?ów, Richard był sekretarzem ministra spraw zagranicznych USA Lansinga, a po wojnie został pierwszym wysłannikiem USA do Czechosłowacji. Inny syn, John, był po wojnie doradcą Masaryka, opłacanym z państwowej kasy, a portret Slavii, słowiańskiej bogini, do którego pozowała druga córka Crane?a ? Josephine, znajdował się na pierwszych banknotach czechosłowackich.
 
(...)
Wyświetlony 3829 razy
Zaloguj się, by skomentować

Wychodząca od 2001 roku
„Opcja na Prawo” to najdłużej ukazujące się pismo
opiniotwórcze o charakterze liberalno-konserwatywnym.

OPCJA NA PRAWO © All Rights Reserved.

Nasza strona używa plików cookies. Jeśli przeglądasz nasze strony równocześnie wyrażasz zgodę na korzystanie z nich.Więcej o naszej polityce prywatności Polityka prywatności. Korzystanie z tej strony wymaga akceptacji plików cookie.