poniedziałek, 31 październik 2011 23:16

Powstania ludu śląskiego

Napisał

Wrześniowe spotkanie Duszpasterstwa Ludzi Pracy?90 w Legnicy poprzedziła Msza św. sprawowana w intencji Ludu Śląskiego, aby pozostał wierny zasadom chrześcijańskim i swemu przywiązaniu do Polski. Kolejny raz z odczytem dla DLP?90 przybył do Legnicy prof. dr hab. Franciszek Marek. Osoba pierwszego rektora Uniwersytetu w Opolu jest tutaj dobrze znana. Jest on autorem wielu prac i publikacji związanych z polskością Śląska. Tym razem wygłosił on prelekcję pt. ?Ludowy charakter Powstań Śląskich?. Jest to w jakiejś mierze odpowiedź na różne interpretacje wydarzeń związanych z dziewięćdziesiątą rocznicą Trzeciego Powstania Śląskiego, w wyniku którego Śląsk w swojej najważniejszej części został przyznany Polsce. 

 

Śląska tradycja

Powstania Śląskie wiążą się historycznie z tradycją, kulturą i rozwojem gospodarczych tych ziem. Był to proces całkiem różny od tych na pozostałych terenach Polski. O roli Śląska w średniowieczu świadczy fakt, że był on dzielnicą senioralną w okresie rozbicia dzielnicowego. Czyli najważniejszą, na której opierała się władza w państwie. Zdaniem prof. Barycza Wielkopolska dała narodowi organizację państwową. Małopolska język literacki, a Mazowsze pierwszorzędny prężny żywioł kolonizatorsko-pionierski, to Śląsk dał wyższe formy życia cywilizacyjnego i wielki wkład pracy duchowej?

Kto dzisiaj wie, że pochodzący z Kamienia Śląskiego pod Opolem biskup Iwo Odrowąż fundował Kościół Mariacki w Krakowie? Jego następca, Wincenty Kadłubek ze Śląska napisał wiele wybitnych dzieł z zakresu historii, jak i poetyki. Jest on autorem słów pierwszego hymnu polskiego Gaude Mater Polonia, prole fecunda nobili (ciesz się matko Polsko, płodna szlachetnym potomstwem). Pierwszym najwybitniejszym uczonym ze Śląska był Erazm Ciołek, znany jako Witelon, który pochodził z okolic Legnicy. Był on autorem słynnego dzieła ?Perspectiva? (1272), z którego korzystali najsławniejsi astronomowie. To w Legnicy w 1308 roku usiłowano założyć pierwszy uniwersytet w Środkowej Europie. Tu w ?Księdze henrykowskiej? zapisano pierwsze zdanie napisane po polsku.

Śląsk odpadł od Polski w 1348 roku nie z własnej woli, ale w wyniku traktatów zawartych przez Kazimierza Wielkiego. Mimo to jeszcze przez około 200 lat odgrywał on kluczową rolę w rozwoju kultury polskiej. Także zmiany polityczne, jakie zachodziły na Śląsku i w reszcie Rzeczypospolitej, były całkiem odmienne. W Polsce narodem była szlachta, stanowiąc ilościowo ok. 10 procent mieszkańców. Na Śląsku odwrotnie, szlachta się wynarodowiła (zniemczyła), a lud pozostał polski i przeważnie katolicki. Śląsk rozwijał się razem z Europą zachodnią i razem z nią przejmował kapitalistyczną strukturę.

Tobie, Polsko

Dziwili się podróżnicy, którzy przejeżdżali przez Śląsk. Na innych terenach ludzie zapytani, kim są, odpowiadali zazwyczaj, że są ?miejscowi? lub ?tutejsi?. Chłopi na Górnym Śląsku odpowiadali, że są Polakami. Świadomość narodowa ludu śląskiego była tak duża, że do pierwszego parlamentu pruskiego wybrali oni trzech swoich przedstawicieli: księdza Józefa Szafranka i dwóch chłopów: Marcina Gorzałka i Krystiana Minkusa. Chłopi ci byli piśmienni w dwóch językach ? polskim i niemieckim. Na Śląsku od 1789 roku ukazywało się kilka gazet codziennych i tygodników w języku polskim. Powstała bogata literatura. W okresie zaborów śląscy autorzy pisali o Polsce tak, jakby ona jeszcze wtedy istniała, i to jako państwo potężne i suwerenne. Także Śląska nie uważali oni za część państwa pruskiego, lecz za część Polski znajdującą się pod pruską władzą. Przebywający na emigracji Ślązacy zakładali nowe osiedla w Ameryce ? nie ?Nova Silesia?, ale ?Nova Polonia?. Swoją mowę codzienną w gwarze śląskiej, zawsze uważali za mowę polską. Na długo przed plebiscytem i powstaniami obchodzono tu bardzo uroczyście święto 3 Maja. Niesiono sztandary z wyhaftowanymi napisami ?Tobie Polsko?. Choć Polski wtedy na mapie Europy nie było.

Powstania szlecheckie

Niezadowolenie uciskanego społecznie ludu polskiego odstręczało go na ogół od wystąpień przeciw zaborczym państwom. Na Śląsku było odwrotnie. Powstania miały charakter narodowy i skierowane były przeciwko państwu pruskiemu. Trzy główne polskie powstania narodowe ? kościuszkowskie, listopadowe i styczniowe wybuchały w około trzydziestoletnich odstępach. Były powstaniami szlacheckimi i przegranymi. Dzisiejsi spadkobiercy szlacheckiej tradycji hucznie obchodzą wszystkie rocznice naszych klęsk narodowych. Jesteśmy chyba jedynym europejskim narodem, który swoim klęskom przypisuje większe znaczenie niż zwycięstwom. Symbolem tego stanu rzeczy był wymarsz kompanii kadrowej w dniu 6 sierpnia 1918 roku w kierunku Kielc. Ludność polska nie witała jej owacyjnie, a wręcz przeciwnie. Kiedy pojawili się Rosjanie szeptali oni między sobą: ?Nasi idą?. Przegrane powstania mają też swoją część dziś powiedzielibyśmy ?lustracyjną?. Oto car za pomoc w zdławieniu powstania listopadowego odznaczył orderami i medalami aż 116 tysięcy Polaków! W ten sposób na jednego powstańca przypadało czterech rodaków jemu przeciwnych. Ostatnim akordem tej tradycji było Postanie Warszawskie. Jego ciągłość historyczną w podejmowaniu nierównej walki i z góry skazaną na przegraną przedstawił wybitny historyk emigracyjny Jan Ciechanowski.

(...)

Czytany 2444 razy
Zaloguj się, by skomentować

Nasza strona używa plików cookies. Jeśli przeglądasz nasze strony równocześnie wyrażasz zgodę na korzystanie z nich.Więcej o naszej polityce prywatności Polityka prywatności. Korzystanie z tej strony wymaga akceptacji plików cookie.