środa, 04 luty 2015 00:00

Liberalna kolonizacja

Napisał

W konwencjonalnych przedstawieniach historii doktryn politycznych liberalizm prezentuje się jako efekt geniuszu takich myślicieli jak John Stuart Mill czy też jego ojciec, utylitarysta James Mill. Jeśli zaś chodzi o liberalizm ekonomiczny przywołuje się niejako automatycznie Adama Smitha, który przede wszystkim był moralistą i przedstawicielem nurtu, który określa się mianem szkockiego oświecenia. Można tu dorzucić jeszcze kilka innych nazwisk, jak Jeremy Bentham lub Benjamin Constant. W ten sposób otrzymujemy albo zwartą informację na temat twórczości poszczególnych wpływowych pisarzy, albo też syntetyczne ujęcie doktryny liberalnej, która wydaje się nie mieć swojej historii poza biografią garstki znakomitych umysłów.

Encyklopedyczno-pozytywistyczne ujęcie w historii idei sprzyja przekonaniu promowanemu przez samych liberałów, że ideologia ta jest po prostu reprezentacją naturalnego celu ludzkości oraz elementarnej potrzeby wolności zakorzenionej w ludzkich sercach, która została odkryta przez awangardę myśli w XVIII i XIX stuleciu. Tymczasem liberalizm ma swoje korzenie w niepokojach intelektualnych i moralnych czasów nowożytnych, trwających począwszy od schyłku średniowiecza, i zwycięstwa coraz bardziej radykalnego rozdziału pomiędzy rozumem i religią, filozofią i teologią, a w praktyce porządku przyrodzonego i nadprzyrodzonego. Jeśli równocześnie spojrzymy na rozległość i niespójność rozmaitych prądów intelektualnych oraz społecznych przyznających się do liberalizmu powinniśmy uznać go albo za formację historyczną powiązaną z myślicielami kluczowymi dla narodzin tego prądu, albo za pewien niszowy ruch współczesny, którego tożsamość nie jest prosta do jednoznacznego określenia, albo za pewną podstawę mentalną epoki współczesnej, wyrodzonej z czasów nowoczesnych.

Złożoność historii liberalnej zauważa choćby w swojej ?Historii myśli politycznej? Marcin Król, pisząc z przesadną emfazą: ?Liberalizm, największe dzieło myśli politycznej XIX wieku i do dziś najważniejszy i dominujący kierunek myśli politycznej, nie powstał w rezultacie pracy jednego myśliciela ani nawet jednej szkoły intelektualnej. Początków liberalnego stylu myślenia można dopatrzeć się u Hobbesa i Locke?a. Liberalizm czerpał także z racjonalizmu francuskiego oświecenia i, choć to mniej oczywiste, z romantyzmu (to romantyzm posunął tak ważny dla liberalizmu indywidualizm do radykalnego stadium). Niektórzy szukają korzeni liberalizmu również w myśli renesansowej czy wręcz starożytnej? (s. 96-87). Takim właśnie, w przybliżeniu, splotem tendencji kultury europejskiej był klasyczny liberalizm.

Jeśli chcielibyśmy jednak potraktować liberalizm jako dość wąski prąd współczesnej myśli politycznej, to przede wszystkim natrafilibyśmy na rozmaite ugrupowania i formacje intelektualne oraz polityczne skupiające się na sprawach ekonomicznych, głoszące idee deregulacyjne, monetarystyczne, stojące w opozycji do idei socjaldemokratycznych czy państwa opiekuńczego. Nawet tutaj jednak trudno znaleźć jednoznaczną ich spójność, ponieważ trudno również powiedzieć, czy w epoce korporacji istnieje jeszcze jakiś wolny rynek, którego można by było bronić według zasad liberalnych. Wydaje się, że można stanąć, albo po stronie totalizującej siły korporacji i ponadnarodowych sieci wpływu ? i dalej nazywać je wolnym rynkiem ? albo też przeciwstawić się tym siłom w imię jakiejś mniej lub bardziej lokalnej alternatywy jak ekonomia komunii, która jednak z zasady odrzuca ujęcie liberalne, a częściej szuka powiązania z tradycyjnymi lub radykalnymi ujęciami ekonomii i gospodarki wspólnotowej. Ciekawą książkę na ten temat pt. ?Pożarci? ? pisaną z katolickiej perspektywy ? napisał amerykański teolog Wiliam Cavannaugh.

(...)

Czytany 1030 razy
Tomasz Rowiński

Historyk idei, redaktor pisma ?Christianitas?

Zaloguj się, by skomentować

Nasza strona używa plików cookies. Jeśli przeglądasz nasze strony równocześnie wyrażasz zgodę na korzystanie z nich.Więcej o naszej polityce prywatności Polityka prywatności. Korzystanie z tej strony wymaga akceptacji plików cookie.