piątek, 24 wrzesień 2010 10:38

"Incydent czarnomorski" 28 stycznia 1921 roku

Napisał

W ostatnim numerze "Opcji" pan Wojciech Jankowski przypomniał o zainteresowaniu marksizmem wśród rewolucjonistów państw Azji, Afryki i Ameryki Łacińskiej, widzących w tej ideologii możliwości teoretycznego wsparcia dla swych dążeń do zdobycia władzy. Fascynacja marksizmem miała również znaczenie praktyczne w postaci pomocy Rosji radzieckiej (gotówka, broń, szkolenie bojówkarzy). Z drugiej strony dla państw osłabionych krwawymi walkami na frontach I wojny światowej import rewolucji stanowił poważne zagrożenie. W niniejszym artykule przedstawię konkretny, niezwykle ciekawy przykład strategii politycznej nacjonalistów Mustafy Kemala obliczonej na wykorzystanie tolerancji wobec komunistów w Turcji po 1918 r.

Pojawienie się skrajnej lewicy było szczególnie niebezpieczne w państwach, przeżywających destabilizację wewnętrzną z powodu klęski wojennej. Choć Imperium Osmańskie chyliło się już od dawna ku upadkowi, dopiero opowiedzenie się po stronie Trójprzymierza doprowadziło do faktycznej kasacji państwa imperialnego. Po zawarciu pokoju w Sčvres (8 sierpnia 1920 roku) dynastia osmańska władała już tylko częścią ziem zamieszkanych przez Turków. Na straży tego upokarzającego dla Turków traktatu stał sułtan, wykonując swoje zadanie z niezwykłą starannością, wyrażoną m.in. w poleceniu dla szejch ul-islama, by wydał opinię prawną (fatwę), uznającą nacjonalistów Mustafy Kemala za wrogów państwa i nakazującą muzułmanom zabijanie patriotów. Ten akt miał decydujące znaczenie dla intensyfikacji walki między obozem patriotycznym z centrum w Ankarze, gdzie w dniu 23 kwietnia 1920 roku powstał wyposażony w pełnię władzy parlament (Wielkie Zgromadzenie Narodowe), z kolaborującym z okupantami ośrodkiem władzy w Stambule.
Niepewność bytu Turcji jako samodzielnego państwa skłoniła nacjonalistów do nawiązania kontaktów z bolszewikami. Inicjatywa taka miała Janusowe oblicze: z jednej strony współpraca z Rosją niosła nadzieje na uzyskanie wsparcia od państwa deklarującego walkę z imperializmem państw Europy, z drugiej jednak strony kontakty te wymagały niezwykłej ostrożności od ludzi, którzy komunizmem się brzydzili, uznając go za odczłowieczający ruch kierowniczy, a mimo to, zmuszeni sytuacją, grupy komunistyczne w Turcji zdecydowali się tolerować. 26 kwietnia 1920 roku, tj. trzy dni po zwołaniu Wielkiego Zgromadzenia Narodowego, jego przewodniczący Mustafa Kemal wystąpił z oficjalnym listem do rządu radzieckiego, w którym zaproponował ustanowienie stosunków dyplomatycznych oraz poprosił o pomoc finansową i wojskową. Odpowiedź, sformułowana przez Ludowego Komisarza Spraw Zagranicznych Cziczerina, według wytycznych Lenina, zawierała zgodę na bezzwłoczne ustanowienie stosunków dyplomatycznych między Turcją a Rosją. Rewolucyjny rząd nacjonalistów w Ankarze został w ten sposób uznany po raz pierwszy przez obce państwo.

Nie ma Boga, a Marks jest jego prorokiem?
W zamian za pomoc Rosji radzieckiej kemaliści pozwolili na powstawanie grup skrajnej lewicy w Turcji. Nabierały one specyficznego charakteru ze względu na wpływy islamu. I tak Zielona Armia, choć powstała wiosną 1920 roku po to, by "wyzwolić Azję z penetracji i okupacji imperializmu europejskiego", według statutu antykapitalistyczna, antyimperialistyczna i antywojenna, dla politycznego zaplecza tego ruchu ? Grupy Ludowej, utworzonej przez kilku deputowanych Wielkiego Zgromadzenia Narodowego ? miała wyrażać syntezę panislamizmu i egalitarnego populizmu. Podobnie było z Turecką Partią Komunistyczną, wykazującą silne wpływy bolszewickie. Udział oficjalnego przedstawiciela Rosji radzieckiej oraz tureckich komunistów z Rosji w jej utworzeniu nie zapobiegł dostosowaniu programu partii do warunków tureckich. W praktyce bowiem islam i jedność narodowa wzięły górę nad ateizacją i walką klas.
Pomimo rozmycia doktryny grupy skrajnej lewicy stanowiły potencjalne zagrożenie dla kemalistów. Zachodziła też groźba rozbicia jedności Turków wskutek działań propagandy komunistycznej. Mustafa Kemal, dążąc do scentralizowania ruchu lewicowego pod własną egidą oraz uzyskania większej pomocy od bolszewików, powierzył kilku swoim bliskim współpracownikom w dniu 18 października 1920 roku stworzenie oficjalnej partii komunistycznej, która nawiązałaby kontakt z Kominternem. Sztafaż był jednak zbyt widoczny, by Komintern dał się nabrać ? poza nazwą partia nie miała wiele wspólnego z komunizmem. Ideologią grupy był populizm, klasy społeczne. łącząc się we wspólnej walce przeciwko okupantom, miały docelowo dążyć do stworzenia ustroju opartego na solidaryzmie społecznym, a nie walce klas. By uniknąć nieporozumień trzeba podkreślić, że Mustafa Kemal zawsze odrzucał komunizm.
Najważniejszą rolę odegrała wspierana przez Moskwę Partia Komunistyczna Turcji (dalej też jako Turecka Partia Komunistyczna), którą założył w 1918 roku Mustafa Sufi ? dziennikarz turecki, skazany na wygnanie do miasta Synope za zabójstwo generała, skąd uciekł do Rosji. Tam stał się komunistą i podjął współpracę z bolszewikami. Po rewolucji bolszewickiej osiadł w Moskwie, wydając gazetę pod znamiennym tytułem Nowy Świat (Yeni Dunya). Gdy w lipcu 1918 roku odbyła się konferencja socjalistów tureckich w Moskwie, Sufi został wybrany jej prezydentem. Konferencja miała duże znaczenie dla oceny późniejszych działań Sufiego, gdyż wypracowany na niej stosunek do ruchu narodowego był jednoznacznie negatywny.

(?)

 

Andrzej Adamczyk
Wyświetlony 6295 razy
Więcej w tej kategorii: « Glastonbury Amerykańscy żurnaliści »
Zaloguj się, by skomentować

Wychodząca od 2001 roku
„Opcja na Prawo” to najdłużej ukazujące się pismo
opiniotwórcze o charakterze liberalno-konserwatywnym.

OPCJA NA PRAWO © All Rights Reserved.

Nasza strona używa plików cookies. Jeśli przeglądasz nasze strony równocześnie wyrażasz zgodę na korzystanie z nich.Więcej o naszej polityce prywatności Polityka prywatności. Korzystanie z tej strony wymaga akceptacji plików cookie.