środa, 17 marzec 2010 10:35

Chiny i Tajwan - konfrontacja zbrojna czy pokojowe zjednoczenie?

Napisane przez

Pod koniec maja bieżącego roku w Pekinie doszło do bardzo ważnego spotkania. W stolicy ChRL z najwyższymi honorami został przyjęty szef Kuomintangu (Chińskiej Partii Narodowej) Wu Po-sung. Gość został powitany przez prezydenta Chin kontynentalnych oraz szefa Partii Komunistycznej Hu Jintao. Jest to pierwsze od podziału Chin spotkanie przywódców obu partii.

 

Rywalizacja Chin kontynentalnych oraz Tajwanu jest istnym reliktem zamętu politycznego, jaki zapanował w Państwie Środka po obaleniu monarchii w 1912 roku oraz zimnej wojny. Po śmierci prezydenta Chin Yuan Shikaia w 1916 roku rozpoczął się proces stopniowego upadku władzy centralnej. Poszczególni dowódcy wojskowi, zwani war lordami, zaczęli konkurować o władzę na drodze militarnej. W 1919 roku jeden z czołowych twórców republiki chińskiej oraz jej pierwszy prezydent Sun Jat-sen odtworzył rozwiązaną w 1913 roku Chińską Partię Narodową ? Kuomintang. Przy wsparciu radzieckich instruktorów wojskowych stworzono armię Koumintangu oraz Akademię Wojskową na wyspie Whampoa. Celem narodowców było pokonanie zbuntowanych wojskowych oraz zjednoczenie państwa. Na początku lat dwudziestych Kuomintang utrzymywał ciepłe relacje z powstałą w 1921 roku Komunistyczną Partią Chin. Obie partie ściśle ze sobą wówczas współpracowały ? komuniści wstępowali do Partii Narodowej, a nawet dziewięciu prominentnych członków KPCh (łącznie z Mao Tse-tungiem) zostało członkami kierownictwa KMT (Kuomintangu).
 
Sun Jat-sen zmarł w 1925 roku, a jego następcą został Czang Kaj-szek, będący wcześniej komendantem akademii wojskowej na wyspie Huangpu. Kontynuował on plan zjednoczenia kraju. W roku 1926 wojska narodowców zaatakowały dygnitarzy wojskowych broniących się w północnych Chinach. Zdobyły prowincje Hunan oraz Hebei. W tym czasie zaczęły znacząco pogarszać się stosunki w łonie partii. Tzw. lewica kuomintangowska postulowała kontynuację współpracy z KPCh, tzw. prawica kuomintangowska zaś, kierowana przez samego Czang Kaj-szeka postulowała zerwanie współpracy z komunistami oraz rozprawę z nimi. W marcu 1927 roku wojska Czang Kaj-szeka wkroczyły do Szanghaju, w którym wybuchło w międzyczasie kierowane przez komunistów powstanie robotnicze przeciwko militarystom. Wkraczające do miasta wojska narodowców przy pomocy miejscowych gangów rozgromiły miejscowych komunistów ? zlikwidowano 5 000 z nich. Wydarzenia te rozpoczęły zakrojone na szeroką skalę prześladowania komunistów na terytoriach wiernych Czang Kaj-szekowi, tzw. biały terror.
 
Z czasem lewica kuomintangowska ugięła się pod żądaniami Czanga. Zaczęto usuwać komunistów z partii oraz armii. Po tych wydarzeniach Czang Kaj-szek skoncentrował w swym ręku pełnię władzy politycznej i wojskowej. W 1928 roku zadano ostateczną klęskę dygnitarzom wojskowym. W lecie tego roku 700 000 żołnierzy Kuomintangu zdobyło Pekin oraz Tienstan. Jesienią 1928 roku Czang Kaj-szek ogłosił się prezydentem republiki oraz generalissimusem sił zbrojnych.
 
Wówczas to rozpoczął się trwający ponad 20 lat konflikt między nacjonalistami a komunistami. Komuniści rozbici w 1927 roku przeszli do podziemia i rozpoczęli zbrojne powstanie. Utworzyli własną armię. Główną ich bazą była leżąca w południowej części kraju górzysta prowincja Jiangxi. W 1931 roku proklamowali Republikę Radziecką. Swą władzę umocnił tam Mao Tse-tung, nakazując rozstrzelać tysiące swych przeciwników politycznych. Wojska narodowców w latach 1930-1934 zorganizowały pięć kampanii w celu zniszczenia głównej bazy komunistów. Początkowo kończyły się one niepowodzeniem. Dopiero w 1932 roku rozbito oddziały komunistyczne w prowincjach otaczających ich główną bazę ? Hunen, Hebei, Anhui. Maoistom zaczęło grozić okrążenie. Mao Tse-tung oraz jego podwładni Zu De oraz Lin Biao zdecydowali się na tzw. Długi Marsz. Było to wyrwanie się w latach 1934-1935 z okrążenia. Komuniści założyli nową bazę w prowincji Shanxi, na północy kraju. Przebyli 12,5 tys. km. Spośród około 100 000 uczestników marszu przeżyło tylko 7 000. Pierwszy etap chińskiej wojny domowej zakończył się w 1936 roku, kiedy to podczas wizytowania jednego z garnizonów w prowincji Shan-shi przywódca Kuomintangu został uprowadzony przez jednego ze swoich oficerów Czanga Si-juanga. Został wtedy zmuszony do zawarcia ugody z komunistami oraz zawarcia wspólnego frontu przeciwko Japonii, która gotowała się do inwazji na Chiny.
 
Ekspansja japońska na terytorium Państwa Środka trwała już dość długo. Pierwsze tereny na rzecz kraju kwitnącej wiśni Chiny utraciły u schyłku XIX wieku. W 1931 r. Japończycy podbili Mandżurię. Ustanowili na jej terenie marionetkowe cesarstwo Mandżuko. Rządził tam (oficjalnie) cesarz Henry Pu Yi ? ostatni monarcha Chin, zmuszony do abdykacji w 1912 roku. Zaatakowali także, bez większego sukcesu, Szanghaj. Uderzenie z 1937 roku było inwazją totalną. Japończycy opanowali północno-zachodnie prowincje, w tym takie miasta, jak Pekin, Nankin oraz nadbrzeżne metropolie. Dokonywali tam często strasznych zbrodni. Sojusz narodowców i komunistów istniał do 1941 roku, kiedy to wojska Kuomintangu uderzyły na oddziały komunistyczne. Po kapitulacji Japonii na pewien czas obie strony zawarły zawieszenie broni.
 
Kuomintangowskie Chiny po II wojnie światowej stały się bardzo ważnym sojusznikiem USA, członkiem Rady Bezpieczeństwa ONZ. Z inicjatywy Amerykanów Kuomintang rozpoczął rozmowy pokojowe z komunistami. W rezultacie nic z nich nie wyszło. Generalissimus postanowił ostatecznie zniszczyć przeciwnika. Dysponował armią liczącą ok. 4 300 000 żołnierzy. Armia komunistów składała się z 1 200 000 żołnierzy. Narodowcy posiadali także lepszy sprzęt. Ale należy pamiętać, że stracili oni sporą część doświadczonych oficerów i żołnierzy podczas zmagań z Japończykami. To strona kuomintangowska dźwigała główny ciężar opierania się najeźdźcy. Początek ostatniego etapu wojny domowej rozpoczął się dla nacjonalistów bardzo pomyślnie. W wyniku inwazji zdobyli bastion KPCh ? Yan?an, a następnie Mandżurię. Mimo tych sukcesów rząd narodowy zaczął borykać się z coraz poważniejszymi problemami gospodarczymi. Wojna pochłaniała 70% budżetu, spowodowało to hiperinflację. Wzmagało się to niezadowolenie społeczne, powiększające się jeszcze z powodu występującej w państwie korupcji. Pomoc amerykańska, teoretycznie duża, okazała się zbyt mała, jak na tak wielki kraj. Pośrednio trafiała zresztą do komunistów, ponieważ zamiast bezwartościowymi w wyniku hiperinflacji banknotami żołnierze woleli płacić bronią. Do tego dochodziły jeszcze ogromne dezercje. Społeczeństwo zaczęło w coraz większym stopniu popierać KPCh.
 
W połowie 1947 roku rozpoczęła się kontrofensywa komunistów. Wojska Kuomintangu zostały otoczone w Mandżurii, a następnie rozbite. W listopadzie padł Mukden. Siły nacjonalistów rozpoczęły odwrót. 31 I 1949 r. komuniści wkroczyli do Pekinu, a 23 IV do Nankinu. Czang Kaj-szek wraz z 300 000 żołnierzy i 2 mln uchodźców ewakuował się na Tajwan. 1 X 1949 r. Mao Tse-tung na placu Tiananmen proklamował powstanie Chińskiej Republiki Ludowej.
 
Od 1949 roku istnieją dwa państwa chińskie ? Chińska Republika Ludowa na kontynencie oraz Republika Chińska na Tajwanie. Dwa państwa o kompletnie innych ustrojach politycznych. Społeczeństwo chińskie, pod koniec działań wojennych popierające komunistów, miało potem tego pożałować. Komunizm w wersji maoistowskiej okazał się jedną z najbardziej ludobójczych ideologii. W latach 1949-1978 w Chinach komunistycznych śmierć poniosło ponad 50 mln ludzi. Tajwan pod rządami Czang Kaj-szeka był liberalną autokracją. Z czasem stał się jednym z gospodarczych ?tygrysów?. Republika była ważnym sojusznikiem USA w rejonie (pozostaje nim zresztą po dzień dzisiejszy). Rządzący wyspą w latach 80. Chiang Ching-kuo (syn Czang Kaj-szeka) oraz jego następcy doprowadzili do stopniowej demokratyzacji systemu. W 1985 roku dopuszczono do parlamentarnych wyborów uzupełniających opozycyjną Demokratyczną Partię Postępu, a pierwsze wolne wybory parlamentarne odbyły się w 1991 roku. Do lat 70. to Tajwan reprezentował Chiny w ONZ, był członkiem Rady Bezpieczeństwa. Sytuacja zmieniła się w 1971, na fali zbliżenia politycznego między USA i ChRL.
 
Mimo bardzo burzliwej przeszłości od kilku tygodni przywódcy ChRL oraz Republiki Chińskiej mówią o pokoju. Jeszcze kilka miesięcy temu takie spotkanie byłoby trudne do zrealizowania. W latach 2000-2008 Tajwanem rządził prezydent Chen Shui-bian z Demokratycznej Partii Postępowej. Był on zwolennikiem ogłoszenia przez wyspę niepodległości i, co za tym idzie, wrogiem zjednoczenia Chin. Za jego rządów armia tajwańska zakupiła słynny amerykański system antyrakietowy Patriot. W międzyczasie ChALW przeprowadziła ćwiczenia, podczas których dokonywała inwazji na bliżej nieokreśloną wyspę. Obecny prezydent Ma Ying-jeou wygrał wybory w marcu tego roku, a rządzi z ramienia Kuomintangu. Jego poglądy na temat stosunków z olbrzymem zza cieśniny są bardziej umiarkowane. Podczas majowo-czerwcowych spotkań urzędnicy obu państw zapowiedzieli rozwijanie pokojowych stosunków. Oba państwa podpisały porozumienia o uruchomieniu połączeń lotniczych. Co ciekawe, prezydent ChRL stwierdził, że należy zwiększyć obecność Tajwanu na arenie międzynarodowej. Kontrastuje to z dotychczasową polityką izolowania wyspy, aczkolwiek w polityce mówi się różne rzeczy. Pozostaje budząca kontrowersje kwestia ewentualnego zjednoczenia obu państw. KPCh od lat prowadzi politykę przyłączania ziem utraconych w przeszłości. W ten sposób do Chin w 1997 roku wrócił Hong-Kong, a w 1999 Makau. Chiny nie zrezygnują z Tajwanu. Proponują wyspie połączenie na zasadzie ?Jeden kraj, dwa systemy?. Oba kraje miałyby stanowić jedno państwo z oddzielnymi partiami oraz parlamentami, które musiałyby oddzielnie zaakceptować ważne decyzje. Prezydent byłby jednak wybierany przez parlament ChRL. Pomysł jest wysoce niepopularny na wyspie. Ogromna większość społeczeństwa (80%), a także liczące się partie polityczne są mu przeciwne. Obecne władze Tajwanu godzą się na zjednoczenie, ale pod warunkiem demokratyzacji mocarstwa. W najbliższym czasie nie zanosi się jednak na zmiany demokratyczne w ChRL.
 
(?)
Wyświetlony 4367 razy
Więcej w tej kategorii: « Prawy Margines Kilka faktów »
Zaloguj się, by skomentować

Wychodząca od 2001 roku
„Opcja na Prawo” to najdłużej ukazujące się pismo
opiniotwórcze o charakterze liberalno-konserwatywnym.

OPCJA NA PRAWO © All Rights Reserved.

Nasza strona używa plików cookies. Jeśli przeglądasz nasze strony równocześnie wyrażasz zgodę na korzystanie z nich.Więcej o naszej polityce prywatności Polityka prywatności. Korzystanie z tej strony wymaga akceptacji plików cookie.