wtorek, 03 sierpień 2010 11:40

Kaliningrad - nowa Ziemia Obiecana?

Napisane przez

Obwód Kaliningradzki stanowi jeden z najistotniejszych czynników kształtujących stosunki bilateralne między Polską i Rosją, między innymi, dlatego, że dla obu stron stanowi obszar o kluczowym znaczeniu geopolitycznym, geostrategicznym i ekonomicznym. Dla Polski Obwód Kaliningradzki to terytorium największych inicjatyw gospodarczych w Rosji a zarazem jedyny obszar graniczny między Rzeczpospolitą i Federacją Rosyjską. Jednak Obwód Kaliningradzki jest terytorium oderwanym od pozostałej części państwa rosyjskiego i stanowi rosyjską enklawę wewnątrz Unii Europejskiej i NATO.

 

Założenia polityki Warszawy wobec Obwodu zostały wyeksponowane w dokumencie Rady Ministrów Rzeczypospolitej na temat polityki wobec Rosji, zatwierdzonym 6 czerwca 2000 roku1. Polską aktywność w Obwodzie regulują głównie umowy dwustronne, w tym Porozumienie między rządem RP i rządem FR o współpracy województw północno-wschodnich z Obwodem Kaliningradzkim, podpisane w 1992 roku. Ponadto w 1994 roku została powołana do życia Polsko-Rosyjska Rada ds. Współpracy między regionami RP a Obwodem Kaliningradzkim FR. W celu realizacji swoich interesów ekonomicznych w Obwodzie Kaliningradzkim Polska korzysta z wielostronnych inicjatyw regionalnych, takich jak Rada Państw Nordyckich i Rada Państw Morza Bałtyckiego. Dodatkowym instrumentem współpracy wielostronnej, z którego korzysta w tej kwestii Rzeczpospolita Polska, jest otwarcie dla Rosji od 1997 roku Euroregionu Niemen oraz działającego od 1998 roku Euroregionu Bałtyk, w którym uczestniczą Polska, Rosja, Dania, Litwa, Łotwa, Estonia i Szwecja. Od początku 2000 roku Polska występuje z inicjatywą powołania w Gdańsku lub Olsztynie międzynarodowego ośrodka koordynacyjnego współpracy transgranicznej i pomocy europejskiej dla Obwodu. Polska jest ponadto zainteresowana wykorzystaniem unijnych programów PHARE, INTERREG i TACIS w celu bardziej efektywnego oddziaływania na pozytywne zmiany w obwodzie i jego otoczeniu. Na przełomie 2001 i 2002 roku polski rząd zaproponował szeroki pakiet inicjatyw, których celem jest pogłębienie związków między Polską i Obwodem Kaliningradzkim oraz zrównoważenie wymiany handlowej między Polską a Rosją2. Dla sprecyzowania dalszej współpracy premier Marek Pol, przebywający z wizytą w Kaliningradzie 5 marca 2002 roku, przedstawił ministrowi transportu FR Siergiejowi Frankowi pakiet polskich propozycji gospodarczych, w który wpisuje się udział polskich firm w modernizację dróg i mostów, budowa nowych przejść granicznych, wspólny montaż autobusów i budowa elektrociepłowni. Wymierną korzyścią spotkania stało się podpisanie nowej umowy lotniczej, przewidującej otwarcie połączeń z Kaliningradem oraz dogodne dla polskiego przewoźnika warunki finansowe w przelotach korytarzami syberyjskimi nad terytorium FR. Efektem podejmowanych inicjatyw jest wzrost obrotów handlowych między Polską a Obwodem Kaliningradzkim. Według statystyki celnej FR, obroty towarowe między styczniem a wrześniem 2004 roku wyniosły 340,1 mln dol., co stanowi wzrost w stosunku do analogicznego okresu roku poprzedniego o 27,8%. Warto również nadmienić, że w 2004 roku na terenie Obwodu funkcjonowało 521 podmiotów gospodarczych z udziałem polskich przedsiębiorców. Dodatkowym wsparciem dla kontaktów Polski z Obwodem, jest Polsko-Rosyjska Rada ds. Współpracy regionów Rzeczpospolitej Polskiej z Obwodem Kaliningradzkim Federacji Rosyjskiej. VII posiedzenie Rady odbywające się w dniach 21-22 marca 2005 roku, w Swietłogorsku, (Obwód Kaliningradzki) pozytywnie oceniło dotychczasową współpracę i inwestycje w infrastrukturę.

Dla Federacji Rosyjskiej jest to jednostka terytorialna o znaczeniu strategicznym pod każdym względem. Po pierwsze, dlatego, że jest on odseparowany od terytorium właściwego; po drugie, bo jest to baza floty bałtyckiej; po trzecie wreszcie, bo po przystąpieniu Polski i Litwy do Unii Europejskiej jest to obszar o szczególnym znaczeniu ekonomicznym i pole doświadczalne w kontaktach z tą organizacją. Jednak po rozpadzie ZSRR administracja prezydenta Borysa Jelcyna nie wypracowała spójnej polityki wobec obwodu. W tym okresie, w rosyjskiej polityce ścierały się dwa nurty, wychodzące z założenia o możliwości oderwania się Kaliningradu od Federacji. Pierwsza opcja zakładała, że Obwód Kaliningradzki spełniał będzie rolę wysuniętej, silnej bazy wojskowej w Europie Środkowej i nad Bałtykiem. Druga opcja upatrywała w obwodzie rosyjski przyczółek gospodarczy w regionie. Wyrazem tego podejścia było powołanie specjalnej strefy ekonomicznej Jantar. Konsekwencją braku spójności rosyjskiej polityki wobec Kaliningradu było znaczne usamodzielnienie się władz obwodu na czele z gubernatorem Leonidem Gorbienką. W listopadzie 2000 roku gubernatorem został wybrany admirał Władimir Jegorow, były dowódca Floty Bałtyckiej.

Od czasu zmiany na stanowisku gubernatora poprawiły się stosunki między Obwodem a Moskwą. Wynikało to, między innymi, z wprowadzonych przez prezydenta Władimira Putina nowych zasad w relacjach federalnego centrum z regionami oraz nowego podziału administracyjnego Rosji (od 2000 roku Obwód Kaliningradzki wchodzi w skład północno-zachodniego okręgu federalnego, kierowanego przez generała Wiktora Czerkiesowa). Pomimo podjętych środków rozwój specjalnej strefy ekonomicznej w Obwodzie nie przynosi pożądanych skutków. Główną przeszkodą w realizacji zaplanowanych przedsięwzięć jest brak funduszy na modernizację infrastruktury Obwodu3. Działania Jegorowa na stanowisku gubernatora nie zostały jednak dobrze ocenione w Moskwie. Zarzuca mu się m.in. dopuszczenie do rozkwitu korupcji. Dymisja Jegorowa na dwa miesiące przed upływem kadencji wiąże się również z brakiem efektywności zarządzania administracją. Ponadto były już gubernator nie ma dość rozwiniętych kontaktów w Moskwie i jest zbyt mocno uwikłany w lokalne układy biznesowe. Kreml miał jednak więcej powodów do usunięcia admirała z funkcji. To podczas jego kadencji pojawiły się głosy o potrzebie przyznania specjalnego statusu Obwodowi Kaliningradzkiemu, co w stolicy odebrano jako pojawienie się tendencji separatystycznych. Nie bez znaczenia wydaje się również różnica w ocenie obchodów 750-lecia Kaliningradu między władzami lokalnymi a federalnymi. Zaistniałą sytuację ma naprawić przysłany przez Władimira Putina i zatwierdzony przez parlament Obwodu 16 września 2005 roku Georgij Boos. Jednak i w tym przypadku pojawiają się wątpliwości, ponieważ jego osoba jest związana z grami politycznymi w Moskwie i chęcią osłabienia stronnictwa mera Moskwy Jurija Łużkowa. Mimo wszystko, tak jak w poprzednim przypadku czas zweryfikuje posunięcia Kremla i okaże się, czy wybór Boosa był trafny.

(?)
____________
1 Wśród priorytetów polskiej polityki wobec Rosji wymieniono tam m.in. rozwinięcie współpracy regionalnej i transgranicznej poprzez prezentację obwodu w Polsce oraz polskich województw w obwodzie, współpracę wojskową z Flotą Bałtycką w obwodzie oraz prowadzenie dialogu z Litwą i państwami UE na temat współpracy z obwodem kaliningradzkim. Zob. Założenia polskiej polityki zagranicznej wobec Rosji. Warszawa, styczeń 2001. Marcin Andrzej Piotrowski, Obwód Kaliningradzki: laboratorium współpracy czy pole konfliktu? "Rocznik Polskiej Polityki Zagranicznej" 2002. Ministerstwo Spraw Zagranicznych ? Sekcja Wydawnictw 2003.
2 Pakiet inicjatyw przedstawiony przez rząd premiera Leszka Millera zawiera następujące propozycje: modernizacja drogi Elbląg-Kaliningrad; otwarcie przejścia granicznego Grzechotniki-Mamonowo II oraz modernizacja przejścia Gołdap-Gusiew; uruchomienie połączenia lotniczego Warszawa-Kaliningrad; budowa elektrociepłowni gazowej o mocy 900 MW i udział w modernizacji obiektów energetycznych w obwodzie; dostawy gazu ziemnego z terytorium Polski i budowa podziemnych zbiorników gazu w obwodzie; współpraca w eksploatacji złóż ropy na dnie Bałtyku; uruchomienie w obwodzie montowni autobusów autosan, otwarcie zakładu montażu gazomierzy; wspólna produkcja sejfów i kas pancernych; wspólna produkcja jachtów morskich i śródlądowych; otwarcie kilku wspólnych, wyspecjalizowanych przedsiębiorstw przemysłu rolno-spożywczego; rozbudowa oczyszczalni ścieków; budowa i remont nabrzeży portowych; powołanie wspólnych firm budowlanych; inne działania zwiększające liczbę połączeń morskich, autobusowych i kolejowych między Polską a obwodem. Ibidem.
3 Koszty realizacji federalnego programu rozwoju obwodu, zaakceptowanego w październiku 2001 roku, obliczane są na trzy mld USD, przy czym budżet federalny jest w stanie pokryć zaledwie 14% przewidzianych wydatków. Rocznik Polskiej Polityki Zagranicznej 2002; Marcin Andrzej Piotrowski, Obwód Kaliningradzki: laboratorium współpracy czy pole konfliktu?, Ministerstwo Spraw Zagranicznych ? Sekcja Wydawnictw 2003.
Maciej Filipowicz

Wyświetlony 6250 razy
Zaloguj się, by skomentować

Wychodząca od 2001 roku
„Opcja na Prawo” to najdłużej ukazujące się pismo
opiniotwórcze o charakterze liberalno-konserwatywnym.

OPCJA NA PRAWO © All Rights Reserved.

Nasza strona używa plików cookies. Jeśli przeglądasz nasze strony równocześnie wyrażasz zgodę na korzystanie z nich.Więcej o naszej polityce prywatności Polityka prywatności. Korzystanie z tej strony wymaga akceptacji plików cookie.