Wydrukuj tę stronę
niedziela, 29 sierpień 2010 10:57

Geneza "Polski Lubelskiej"

Napisane przez

22 lipca 1944 r. rozplakatowano na murach Chełma i okolic szumny "Manifest PKWN", naprawdę spreparowany na moskiewskim Kremlu dwa dni wstecz, a przez 45 lat PRL-u opiewany w namolnej propagandzie jako niemal "poczęcie" Polski Ludowej. Do Lublina komuniści spod znaku Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego dotarli w rzeczywistości dopiero 15 sierpnia... Miasto to było wybrane chyba z dwóch zasadniczych powodów. Po pierwsze z uwagi na tradycje historyczne (Tymczasowy Rząd Ludowy RP Ignacego Daszyńskiego z 7 listopada 1918 r.); po drugie- było pierwszym większym miastem zdobytym przez Armię Czerwoną na zachód od tzw. linii Curzona.

Długo i misternie przygotowywał Stalin zniewolenie i skomunizowanie Polski. Decydujący był tu rok 1943, kiedy to w kwietniu zerwał stosunki z emigracyjnym gabinetem Sikorskiego w Londynie. Po wyjściu Armii Andersa z Rosji (1942 r.), zaciągiem do "czerwonego" wojska polskiego zajął się dyspozycyjny wobec Kremla gen. Zygmunt Berling (1896-1980), przedwojenny sanacyjny pułkownik skłócony z kierownictwem armii na tle osobistym. Razem z Wandą Wasilewską i Alfredem Lampe założyli oni w Moskwie tzw. Związek Patriotów Polskich. Na terenie okupowanego kraju rolę sowieckiej ekspozytury odgrywała natomiast Polska Partia Robotnicza.
Już 28 grudnia 1941 r. w rejonie Otwocka wylądowała tajna "super-grupa" inicjatywna, składająca się z wyszkolonych w Moskwie polskich komunistów (Marceli Nowotko, Paweł Finder, Bolesław Mołojec), która miała zapoczątkować formowanie czerwonej kadry polskiego podziemia pod okupacją niemiecką. Przypomnijmy tu, że Komunistyczna Partia Polski została przez Stalina rozwiązana w roku 1938, gros działaczy zaś (z Adolfem Warskim i Werą-Kostrzewą na czele) zlikwidowana w ramach "wielkich czystek" sowieckich. Potem ? w okresie brunatno-czerwonej idylli lat 1939-41 ?polscy komuniści nie byli Stalinowi do niczego potrzebni...
Dopiero po nagłym i niespodziewanym napadzie hitlerowskiego tygrysa na sowieckiego szakala, 22 czerwca 1941 r., dla Stalina jasna stała się konieczność rewizji strategii i taktyki zagranicznej, w tym polskiej. Nie zaniedbując na razie poprawnych kontaktów z legalnym rządem RP w Londynie (układ Sikorski-Majskij z 31 lipca), Kreml szykował jednocześnie powolną sobie agenturę, której działacze spuszczeni zostali grudniową nocą na spadochronach pod Warszawą. Zauważmy, jak wielka musiała być zaciekłość i odporność psychiczna dyktatora ZSRS, skoro w momencie swej największej opresji, kiedy Hitler stał niemal pod bramami Moskwy, myślał on intensywnie o tak "drugorzędnych" wówczas kwestiach, jak formowanie nowej mutacji KPP!
Już 5 stycznia 1942 r. wyżej wspomniani spadochroniarze powołali w Warszawie podziemną Polską Partię Robotniczą, celowo unikając słowa "komunistyczny". Źle to się bowiem kojarzyło społeczeństwu polskiemu, od 1920 roku uważającemu komunistów po prostu za sowiecką agenturę. W ciągu kilku miesięcy liczba członków PPR wzrosła do ok. 8 tysięcy. Szefem był wtedy Nowotko, który tajemniczo zginął był 28 listopada, za sprawą intryg Mołojca. Ten ogłosił się samozwańczym liderem, lecz z wyroku partii został zamordowany. Nowym sekretarzem generalnym KC PPR został Paweł Finder, niewątpliwie najinteligentniejszy z "grupy inicjatywnej". Po roku został on jednak aresztowany przez Niemców.
W ciągu 1943 roku PPR zmieniła tedy aż trzech prawowitych liderów: Marcelego Nowotkę, Pawła Findera i w końcu energicznego przywódcę, robotnika naftowego z Krosna i Jasła, Władysława Gomułkę (1905-1982). W podziemiu nie odgrywała dużej roli, bojkotowana przez AK i Delegaturę Rządu RP oraz większość społeczeństwa, jako grupka "płatnych pachołków Rosji". Taka sama była pozycja "zbrojnego ramienia" PPR ? Gwardii Ludowej. Ale na rozkaz Stalina, z początkiem 1944 r. komuniści polscy uaktywnili się. Miało to związek z sytuacją na wschodnim froncie II wojny światowej. 4 stycznia 1944 r. mianowicie Armia Czerwona przekroczyła w rejonie Sarn na Wołyniu granicę RP, usankcjonowaną Traktatem Ryskim z 1921 r.
Stalin potrzebował takich struktur "polskich", które przeciwstawiłyby się rządowi emigracyjnemu w Londynie. Dlatego w mroźną noc sylwestrową, z 31 grudnia 1943 na 1 stycznia 1944 r. ukonstytuowała się w Warszawie, z inicjatywy PPR, Krajowa Rada Narodowa, mająca być (w przeciwieństwie do londyńskiej Rady Narodowej) quasi-parlamentem "nowej" komunistycznej Polski. Szefem KRN został Bolesław Bierut, a jego zastępcą lewicowy działacz socjalistyczny Edward Osóbka-Morawski (1909-92). Członkiem prezydium był przedwojenny generał WP (zdegradowany w 1927 r. za malwersacje finansowe), a obecnie agent wywiadu sowieckiego i komendant GL, Michał Żymierski (1890-1989). Gwardia Ludowa przekształciła się w Armię Ludową.
Jak widać, PPR i jej satelici twardo poczęli kontrować pozycje rządu RP i Armii Krajowej. Wiosną 1944 roku liderzy PPR zostali przetransportowani drogą lotniczą do Moskwy, w celu dogadania się z działaczami ZPP. Latem bowiem armie sowieckie przekroczyły linię Curzona i Stalin pilnie potrzebował nowego "rządu polskiego". PKWN był personalnym amalgamatem przywódców ZPP i PPR. Przewodniczącym został Osóbka-Morawski, zastępcami Wanda Wasilewska (1905-1964) i Andrzej Witos (brat Wincentego). Członkami Komitetu byli też Żymierski i Berling oraz przedwojenny publicysta zbliżony do piłsudczykow ? Wincenty Rzymowski (1883-1950).
Program Komitetu (uznanego już 26 lipca przez ZSRS za namiastkę rządu polskiego) był stosunkowo umiarkowany ustrojowo, nie mówił o komunizmie, a tylko o socjalizmie. Powoływał się na demokratyczną konstytucję marcową 1921 roku. Komuniści obawiali się jeszcze pierwszych reakcji zszokowanego społeczeństwa, choć w miarę zajmowania przez Sowietów Lubelszczyzny, Zamojszczyzny i Rzeszowszczyzny nabierali pewności siebie. Zaprowadzali nową czerwoną administrację, likwidowali starostwa i instalowali Rady Narodowe. 6 września proklamowano dekret o reformie rolnej, mający na celu przyciągnięcie ku nowemu reżimowi mas chłopskich.
Najmocniejszą pozycję w PPR i KRN mieli niewątpliwie Bolesław Bierut i Władysław Gomułka. Ten ostatni nie cieszył się zbytnim zaufaniem Stalina, gdyż przeciwstawiał się ostro kolektywizacji polskiego rolnictwa na modłę sowiecką. Najprawdopodobniej gdyby nie okresowy brak łączności między Moskwą a okupowaną Polską w listopadzie 1943 r., Gomułka nie uzyskałby stanowiska sekretarza generalnego partii, na co musieli przecież zgodzić się Rosjanie. Bierut był natomiast bezgranicznie i bezdyskusyjnie oddany Kremlowi i dlatego on został "prezydentem" KRN i faktyczną głową komunistycznego państwa polskiego. Wszystko inne ? frazeologia i propaganda o rzekomej chęci współpracy z innymi partiami "niefaszystowskimi", Kościołem i Mikołajczykiem ? było typowym listkiem figowym dla bezwzględnych rządów.
Z dniem 1 stycznia 1945 r. PKWN "przekształcił się" w Rząd Tymczasowy, uznany naturalnie automatycznie przez Rosjan. Była to bezczelna polityka faktów dokonanych, wbrew stanowisku Aliantów i legalnego rządu RP w Londynie. Po raz pierwszy ręka premiera Stanisława Mikołajczyka została odtrącona przez liderów "Polski Lubelskiej" (określenie wybitnego historyka emigracyjnego Tadeusza Żenczykowskiego) podczas lipcowo-sierpniowych (1944) rokowań w Moskwie; nie kiwnęli też oni nawet palcem w sprawie pomocy dla Powstania Warszawskiego, które ? za Stalinem ? uznawali za "awanturę antysowiecką".
Po upadku powstania, Mikołajczyk w październiku 1944 r. raz jeszcze podjął rokowania z Kremlem i PKWN. Także bez efektu. Cynicy spod znaku Bieruta i Wasilewskiej nie myśleli wcale o współpracy z ? jak to demagogicznie określali ? "rządem londyńskim", rachując na przewagę Armii Czerwonej i NKWD. Oczywiście, obecność działaczy lewicy PPS (Osóbka, Cyrankiewicz) czy ludzi takich jak Rzymowski miała być jedynie parawanem. Po zajęciu Warszawy przez Sowietów, 17 stycznia 1945 r., Bierut i Gomułka przybyli do zamienionej w kupę gruzów stolicy Polski, instalując się w Belwederze...

Tomasz Serwatka
Wyświetlony 4304 razy
Tomasz Serwatka

Najnowsze od Tomasz Serwatka

Artykuły powiązane

Zaloguj się, by skomentować

Nasza strona używa plików cookies. Jeśli przeglądasz nasze strony równocześnie wyrażasz zgodę na korzystanie z nich.Więcej o naszej polityce prywatności Polityka prywatności. Korzystanie z tej strony wymaga akceptacji plików cookie.