czwartek, 18 luty 2010 22:36

Pisarz, w którym nie było nic belferskiego

Napisane przez
Dr Krzysztof Polechoński pracuje w Instytucie Filologii Polskiej Uniwersytetu Wrocławskiego. Jego rozprawa doktorska, obroniona w 1997 roku, była zatytułowana "Biografia, twórczość i legenda literacka Sergiusza Piaseckiego". Ostatnio wydał i opracował "Opowiadania" Ferdynanda Goetla, "Utwory zebrane" Eugeniusza Małaczewskiego, a także (wspólnie z Jerzym Kirszakiem) napisał wstęp do "Pism wybranych" gen. Kazimierza Sosnkowskiego (w serii Biblioteka Narodowa).

Datę śmierci Sergiusza Piaseckiego znamy dokładną. Zmarł w sobotę, 12 września 1964 roku. W przypadku daty jego urodzin takiej pewności już nie ma. Raz można przeczytać, że urodził się 1 kwietnia 1901 roku, a innym razem, że przyszedł na świat 1 czerwca 1899 roku. Zresztą tę ostatnią datę umieszczono na grobie pisarza. Jak można wytłumaczyć te rozbieżności?

 
Istotnie, do dziś w różnych słownikach i opracowaniach można natrafić na te dwie daty urodzenia. Wiadomo jednak, że po wojnie Sergiusz Piasecki z obawy (czy z ostrożności), że może być notowany w międzynarodowych rejestrach policyjnych, dodał sobie dwa lata życia (bez dwóch miesięcy), przesuwając rok urodzenia na 1899 ? tą datą posługiwał się w używanych na emigracji dokumentach, ta data widnieje również na płycie nagrobnej na cmentarzu w Hastings.
 
Możemy więc przyjąć, że wkrótce będziemy obchodzić rocznicę urodzin Piaseckiego?
 
Z pewnością zbliża się rocznica, żartem można powiedzieć, że nawet podwójna: najpierw fałszywa, później właściwa? By zakończyć ten wątek, przypomnijmy, że prawdziwą datę urodzenia ? 1 IV 1901 ? wyjawił Piasecki swemu emigracyjnemu przyjacielowi, Ryszardowi Demlowi. Rok 1901, co dodatkowo przemawia za prawdziwością tej daty, pojawił się zresztą już w pierwszym tekście o odkrytym w więzieniu na Świętym Krzyżu autorze ?Kochanka Wielkiej Niedźwiedzicy? ? w opublikowanym w maju 1937 r. w ?Wiadomościach Literackich? reportażu Melchiora Wańkowicza. Zapewne ostateczną pewność można by uzyskać, gdyby udało się dotrzeć do metryki chrztu pisarza, ale dziś pozostaje ona nieznana. Dodać można, że nie jest to bynajmniej sytuacja wyjątkowa w przypadku XX-wiecznych polskich pisarzy, zwłaszcza o kresowym rodowodzie. Np. dopiero niedawno ?odnalazła się? prawdziwa data urodzin autora Nadberezyńców, Floriana Czarnyszewicza, czyli 2 lipca 1900 (wcześniej w artykułach i słownikach podawano zazwyczaj rok 1895); także Eugeniuszowi Małaczewskiemu przypisywano kilka roczników: 1895, 1896 i 1897.
 
Piasecki mówił o sobie w jednej z ankiet, że powieściopisarzem stał się w 1937 roku. Czy możemy przyjąć, że jeszcze wcześniej miały miejsce jego pierwsze próby literackie?
 
Uściślijmy: na rok 1937 przypadł jego debiut, tj. ?Kochanek Wielkiej Niedźwiedzicy?, napisany w więzieniu świętokrzyskim jesienią 1935 r. Wcześniej, w kwietniu 1934 r., powstał ?Piąty etap? (wydany w 1938 r.) ? i ten utwór uznawał autor za swoją pierwszą powieść. Ale wiadomo też ? głównie z prasowych wywiadów ? o innych próbach i przymiarkach pisarskich Piaseckiego z okresu więziennego. Niestety, tylko nieliczne z tych utworów zachowały się i zostały opublikowane. Pierwsza napisana w czasie odbywania kary powieść miała nosić tytuł ?Komendant Tołkaczew? i opowiadać o przeżyciach czekisty, jednak utwór ten został przez autora w całości zniszczony. W więzieniu powstał też obszerny zbiór wierszy ?Sabat? oraz nowela ?Ruda Ewa?, ale ślad po tych utworach zaginął. W tym okresie rozpoczęta została powieść ?Żywot człowieka rozbrojonego?, ukończona ponad 20 lat później i wydana na emigracji.
 
Proszę opowiedzieć o mniej znanej twórczości literackiej autora ?Kochanka...?, np. dla dzieci, oraz o nowelistyce.
 
Opowiadania pisywał Piasecki w ciągu całego życia, zazwyczaj w przerwach w pracy nad powieściami, które pochłaniały go najbardziej i do których przykładał największą wagę. W sumie z nowelistyki zachowało się około dwudziestu utworów, zresztą różnych pod względem charakteru, formy, objętości i tematyki. W spuściźnie Piaseckiego znaleźć można też próbę sceniczną, komedię w trzech odsłonach ?Największy balon świata?, poza tym dwa scenariusze filmowe na podstawie własnych utworów w przekładzie na język angielski, a także opowieść dla dzieci pt. ?Wielka nagroda?, napisaną wspólnie z Wandą Suszyńską. Ten ostatni utwór, zresztą dość udany, nie był dotychczas publikowany.
 
(?)
Wyświetlony 3549 razy
Zaloguj się, by skomentować

Wychodząca od 2001 roku
„Opcja na Prawo” to najdłużej ukazujące się pismo
opiniotwórcze o charakterze liberalno-konserwatywnym.

OPCJA NA PRAWO © All Rights Reserved.

Nasza strona używa plików cookies. Jeśli przeglądasz nasze strony równocześnie wyrażasz zgodę na korzystanie z nich.Więcej o naszej polityce prywatności Polityka prywatności. Korzystanie z tej strony wymaga akceptacji plików cookie.