poniedziałek, 13 wrzesień 2010 13:30

Duchowość z wyboru

Napisane przez

Kościół jest wspólnotą wiary. Ale dla wszystkich czy dla każdego? Wbrew pozorom nie jest to tożsame. Wprawdzie katolicyzm łączy oba pojęcia: jest powszechny dla wszystkich, zarazem każdy indywidualnie odpowiada przed Bogiem za swoje czyny. Wielu jednak wybiera tylko religijność osobistą.

Religijność osobista nie musi oznaczać odchodzenia od Kościoła, lecz zmianę przeżywania swoich relacji z Bogiem. Owszem, pozostaje uczestnictwo we wspólnych obrzędach (Msze św., nabożeństwa, procesje itd.), przestrzeganie przykazań kościelnych, przyjmowanie sakramentów, lecz coraz silniej akcentowane jest indywidualne świadectwo wiary. Ale może to oznaczać odejście od Kościoła w sytuacji, gdy ktoś uważa, że jego relacja z Bogiem jest przede wszystkim osobista, a więc pełna, a nie kolektywna, zatem powierzchowna, jak tłumu, który tylko przestrzega zewnętrznej obrzędowości.

Grupa i jednostka
W Polsce przez wiele lat (nawet stuleci) wiara była wartością kulturową i narodową, przyjmowaną automatycznie, niemal bezrefleksyjnie, dziedziczoną z pokolenia na pokolenie. Wartością oczywistą i konsekwentnie społeczną. Od pewnego czasu staje się osobistym doświadczeniem. Nawet ten, kto urodził się w katolickiej rodzinie i został wychowany w duchu katolickim, w miarę dojrzewania sam, na własną rękę zaczyna formułować dla siebie własne sposoby przeżywania wiary. Niekiedy przybiera to postać zmiany wyznania ? na to, które wydaje się bardziej zindywidualizowane.
Podlasie od wieków było terenem styku katolicyzmu i prawosławia (dodajmy jeszcze unitów, czyli grekokatolików). W ostatnich latach pojawiły się tam dosyć obficie Kościoły protestanckie: Kościół Zielonoświątkowy, Kościół Chrystusowy, Kościół Boży w Chrystusie, Polski Kościół Chrześcijan Baptystów, Kościół Adwentystów Dnia Siódmego.
Krystyna Dudzińska z Instytutu Etnologii i Antropologii Kulturowej Uniwersytetu Warszawskiego podjęła badania nad tym fenomenem. Wynika z nich, że konwersji dokonują zarówno dotychczasowi wyznawcy katolicyzmu, jak i ? liczniej ? prawosławia. Decydują się na to ze względu na chęć zmiany relacji między grupą i jednostką, a tłumaczą to powrotem do tradycji zapisanej w Biblii. Chrystus bowiem, według nich, przyszedł nie tyle dla WSZYSTKICH, ile dla KAŻDEGO. Odkupił nie tyle całą ludzkość, ile mnie, ciebie, jego, ją ? indywidualnie każdego z osobna. Chodzi tu o osobistą więź z Bogiem, konsekwentnie przeto Chrystus jawi się jako "osobisty zbawca" każdego. Tedy uważają się oni za "prawdziwych spadkobierców" chrześcijaństwa, "prawdziwych świadków" biblijnej tradycji, gdyż oni to mają indywidualną więź z Chrystusem.
Ciekawe, że są to małe grupy wyznaniowe wywodzące się z protestantyzmu, lecz powściągliwe nie tylko wobec Kościoła katolickiego czy Cerkwi, ale także wobec dużych Kościołów protestanckich, takich jak ewangelicko-augsburski (luteranie) czy ewangelicko-reformowany (kalwini). Dlatego, że i one obrosły konwencjami czy wspólnotowymi obrządkami, w których jednostka roztapia się w grupie.
Konwersje te wypływają ze zmian w pojmowaniu religijności, co wyraża się w zmianach relacji między grupą a jednostką. Coraz mniejszą rolę przypisuje się przynależności do grupy wyznaniowej, coraz większą do własnych doświadczeń religijnych. Nawiasem mówiąc, nie przeszkadza to temu, że owi baptyści, adwentyści czy zielonoświątkowcy wzajemnie wydzierają sobie wiernych, będąc też w gruncie rzeczy wyznaniowymi kolektywami, tyle że kładącymi nacisk na oddziaływanie na każdego, a nie na wszystkich.

W służbie narodu
Charakterystyczne, że zbiorowości wywodzące się z mniejszościowych ruchów protestanckich miejsce do działania znalazły na katolicko-prawosławnym terytorium konfesyjnym, znajdując większość zwolenników wśród niegdysiejszych prawosławnych.
Tę swoistą prawidłowość potwierdzają badania prowadzone przez dr Katarzynę Waszczyńską (też z IEiAK) na Białorusi. Dużą popularnością cieszą się tam bowiem te same wyznania protestanckie (baptyści, zielonoświątkowcy, adwentyści). Podobne spostrzeżenia wyniosła grupa kierowana przez Wojciecha Lipińskiego, prowadząca badania na Polesiu Wołyńskim, na pograniczu Białorusi i Ukrainy. Ich znaczną popularność również na Ukrainie odnotowuje także wspomniana Krystyna Dudzińska, co konstatuje w artykule Religijność ewangelicznych chrześcijan-baptystów w środowisku prawosławnych i katolików (w tomie Podole i Wołyń. Szkice etnograficzne, pod red. dr Łukasza Smyrskiego i prof. Magdaleny Zowczak, Wyd. DiG i IEiAK UW, Warszawa 2003).
Zapewne tłumaczy się to tym, że nie są związane ani z polskością (katolicyzm), ani z rosyjskością (prawosławie), dodatkowo zaś stanowią pewną nowość wobec katolicyzmu, niechętnie widzianego przez prawosławie i wobec prawosławia, postrzeganego jako skostniałe wyznanie.
Popularność zborów protestanckich na terenach prawosławnych może wynikać bowiem z tego, że prawosławie jest wyznaniem o charakterze zdecydowanie kolektywnym, negującym jednostkową łączność z Bogiem, stąd przechodzenie do małych społeczności protestanckich. Katolicyzm jest bardziej spersonalizowany i na terenach, gdzie dominuje, owe wyznania protestanckie nie znajdują dla siebie takich możliwości, jak na wschodzie Polski, gdzie współwystępuje z prawosławiem. Nie dokonuje się jednak konwersja wyznawców prawosławia do katolicyzmu ze względu na zaszłości historyczne i kulturowe.
Nasuwa się także przypuszczenie (ale musiałoby być zweryfikowane badaniami), czy nie jest to forma ucieczki od konfliktu: katolicyzm-prawosławie, ciągle obecnego na mieszanych wyznaniowo terenach. Przystąpienie bowiem do zborów protestanckich daje możliwość uniknięcia uwikłania w spory niekiedy dosyć dramatyczne. Lecz z drugiej strony naraża ich członków na niechęć ze strony tak katolików, jak i prawosławnych. Acz możliwe i to, że istotnie mamy tu do czynienia z chęcią bardzo osobistego przeżywania religii.

(?)

 

Marek Arpad Kowalski
Wyświetlony 6092 razy
Zaloguj się, by skomentować

Wychodząca od 2001 roku
„Opcja na Prawo” to najdłużej ukazujące się pismo
opiniotwórcze o charakterze liberalno-konserwatywnym.

OPCJA NA PRAWO © All Rights Reserved.

Nasza strona używa plików cookies. Jeśli przeglądasz nasze strony równocześnie wyrażasz zgodę na korzystanie z nich.Więcej o naszej polityce prywatności Polityka prywatności. Korzystanie z tej strony wymaga akceptacji plików cookie.