poniedziałek, 25 styczeń 2010 17:51

Ewolucja pieniądza

Napisane przez
Szmal, gotówka, kasa, forsa, hajs, mamona ? nazywaj to jak chcesz, ale pieniądze są ważne. Tak Niall Ferguson, jeden z najbardziej popularnych dziś historyków, rozpoczyna swoją najnowszą książkę, w której podejmuje się ambitnego zadania spisania finansowej historii świata.
Pieniądze są ważne, a może nawet niezbędne, jednak przez pewien czas ludzkość obywała się bez nich. Co więcej, istnieje spora grupa ludzi, która twierdzi, że świat bez pieniędzy byłby lepszy ? sprawiedliwszy, bezpieczniejszy i bardziej przyjazny. Od tego marzenia o świecie bez mamony rozpoczyna swoją opowieść Ferguson, wskazując na komunistyczne, sekciarskie i utopijne źródła tych fantazji. Być może zresztą nie są one wcale utopijne, gdyż w doskonałych państwach komunistycznych ? jak Korea Północna czy Zimbabwe ? udało się faktycznie wyeliminować pieniądz z życia społecznego. Ale czy ludzie dzięki temu stali się szczęśliwsi?

Podchodząc więc sceptycznie do tezy, że za wszelkie ludzkie nieszczęścia winę ponoszą pieniądze, Ferguson sięga po przykłady z dziejów ludzkości, starając się uzasadnić pogląd odmienny, a mianowicie, że wynalazek pieniądza i instytucji finansowych jest jedną z przyczyn postępu cywilizacyjnego (i pod tym względem jego książka bliska jest rozważaniom przedstawionym przez Davida Landesa w Bogactwie i nędzy narodów). Sama książka zresztą nie ma charakteru typowej pracy historycznej: autor swobodnie traktuje chronologię zdarzeń i stara się raczej za pomocą przykładów (zazwyczaj zaskakujących) czerpanych z różnych epok opisać pewne zjawiska czy zachowania kulturowe związane z pieniędzmi, ich używaniem, zdobywaniem, wydawaniem itd.

System finansowy Ferguson traktuje z perspektywy ewolucyjnej, jako rodzaj gatunku kształtującego się w interakcji ze środowiskiem, dzięki mechanizmom adaptacji i selekcji, ale też podlegającego nieprzewidzianym mutacjom. Z punktu widzenia jednostek proces ten może wydawać się kompletnie chaotyczny i pełen niespodziewanych katastrof, jednak z perspektywy globalnej, z której próbuje spoglądać autor, okazuje się, że mamy jedynie do czynienia z eliminacją chybionych rozwiązań i zamykaniem ślepych uliczek. Jeśli coś ginie, to tylko dlatego, że było źle przystosowane do zmieniającego się otoczenia. Dlatego też, choć posłowie zatytułowane jest Zmierzch pieniądza, jest to jedynie rodzaj intelektualnej prowokacji: Ferguson jest raczej optymistą i uważa, że niezależnie od kryzysów system finansowy, w tej czy innej formie, przetrwa. Czy rzeczywiście tak będzie ? trudno prorokować. Warto jednak sięgnąć po tę książkę, pisaną jeszcze przed obecnym kryzysem, nie tylko po to, aby sprawdzić, czy dziś da się obronić zawarte w niej tezy, ale choćby po to, aby przekonać się, że tego rodzaju kryzys nie jest aberracją, lecz normą w historii pieniądza.

Niall Ferguson, The Ascent of Money: A Financial History of the World, Penguin Books, London 2009, ss. 448.
Wyświetlony 3211 razy
Zaloguj się, by skomentować

Wychodząca od 2001 roku
„Opcja na Prawo” to najdłużej ukazujące się pismo
opiniotwórcze o charakterze liberalno-konserwatywnym.

OPCJA NA PRAWO © All Rights Reserved.

Nasza strona używa plików cookies. Jeśli przeglądasz nasze strony równocześnie wyrażasz zgodę na korzystanie z nich.Więcej o naszej polityce prywatności Polityka prywatności. Korzystanie z tej strony wymaga akceptacji plików cookie.