sobota, 02 październik 2010 15:50

Skąd się wziął Irak

Napisane przez

"Kolebka cywilizacji" - dość często tak się właśnie mówi o terytorium obecnego Iraku, zwłaszcza jeśli chce się podkreślić historyczne i kulturowe tradycje tych ziem. Mezopotamia, rejon Międzyrzecza, to niewątpliwie jeden z najstarszych ośrodków cywilizacji. Z drugiej jednak strony, każdy z twórców poszczególnych cywilizacji najpierw musiał najechać ziemie kolebki, zniszczyć przynajmniej część cywilizacji poprzedniej, czego nie zniszczył, to przejął i tworzył nowe. Tak postępowali Sumerowie, Akadyjczycy, Asyria, Babilon, Chaldejczycy, później Persowie, wreszcie zaś Arabowie.

 

W 633 roku rozpoczął się podbój Mezopotamii przez muzułmańskie plemiona arabskie. Wyparto perskiego gubernatora prowincji, a kontrolę nad tym obszarem przejęli kalifowie rezydujący w Mekce. Nastąpiła islamizacja i arabizacja ludności dotąd wyznającej różne religie i należącej do różnych tradycji kulturowych. Dopiero po podboju arabskim dzisiejszy Irak zaczęto nazywać Irakiem. Pono nazwa ta pochodzi od arabskiej nazwy żurawia studziennego, jakiego używano w dorzeczu Tygrysu i Eufratu.

Bunty i rozruchy
Tymczasem w łonie wyznawców islamu następować zaczął rozłam. Rozpoczęła się walka o system sprawowania władzy po zmarłym założycielu religii Muhammadzie. Dylemat, czy do następstwa po proroku mają prawo pretendować mężowie wybrani przez wspólnotę, czy też potomkowie Muhammada, rozstrzygnąć miała wojna. Zwolennicy elekcyjnego systemu przejmowania władzy, sunnici, skupieni wokół rodu Omajjadów, pokonali w 680 roku, w bitwie pod Karbalą szyitów, zwolenników rodu proroka Muhammada. Zginął wówczas Husajn, wnuk Muhammada, syn jego córki i kalifa Alego, po ojcu i bracie, trzeci szyicki imam. Bitwę upamiętnia jedno z najważniejszych szyickich świąt ? Aszura. Sama Karbala zaś i znajdujące się tu mauzoleum Husajna stała się miejscem świętym dla szyitów.
Przez cały też okres panowania Omajjadów Irakiem wstrząsały bunty i rozruchy o podłożu zarówno religijnym, jak i etnicznym. Znaczną część ludności stanowili szyici i chrześcijanie czy też Kurdowie, Persowie i Asyryjczycy. Z opozycji wobec Omajjadów wywodzi się też dynastia Abbasydów (750), ściśle związana z Irakiem. Przenieśli oni ośrodek państwa do Bagdadu, dzisiejszej stolicy Iraku. Miasto weszło w okres rozkwitu, tak jak sam Irak, który stał się najbogatszym regionem kalifatu Abbasydów. Z czasem jednak władza Abbasydów zaczęła słabnąć. Coraz większe znaczenie zdobywali lokalni dynaści, nie tylko zresztą arabscy czy perscy. W XI- -XII wieku w imieniu kalifa często za niego rządzili tureccy Seldżucy.
Podejmowane przez Abbasydów próby wzmocnienia państwa nie przyniosły efektów. Słabe państwo stało się stosunkowo łatwym łupem Mongołów, którzy w 1258 roku zdobyli Bagdad i spustoszyli kraj, niszcząc urządzenia irygacyjne. Irakiem rządziły kolejno dynastie mongolskie i turkmeńskie. W pierwszej połowie XVI wieku na te tereny postępowała ekspansja tureckich Osmanów, z drugiej zaś strony podniósł się bunt przeciw panowaniu turkmeńskiej dynastii Safawidów, reprezentującej interesy Persji. Powstańcy poddali się opiece Osmanów, którzy w 1534 roku opanowali większość terytorium dzisiejszego Iraku. Stał się on częścią Imperium Osmańskiego. Dość luźna początkowo zależność z czasem zacieśniała się.

Imperium Osmańskie
W XVIII wieku kryzys Imperium Osmańskiego był już dość wyraźny. Do głosu zaś dochodziły tendencje odśrodkowe. Dały się one także we znaki Irakowi, który opanowany został przez zbyt samodzielnych wobec centralnej władzy w Stambule egipskich mameluków. Formalni poddani sułtana opanowali Irak niemal na sto lat. Powrócił on pod kontrolę Osmanów w 1831 roku.
Upadające Imperium Osmańskie stanęło w obliczu koniecznych reform systemu sprawowania władzy, wojska, gospodarki... Nim zaczęto je realizować, upłynęło kilka dziesięcioleci. Musiała bowiem powstać warstwa ludzi rozumiejących te potrzeby i świadomie dążących do modernizacji państwa i wszystkich jego ziem. Do takich właśnie osób należał twórca pierwszej tureckiej konstytucji Midhad Pasza, wielce zasłużony gubernator Iraku. Był to zresztą jedyny chyba turecki gubernator, który pozytywnie zapisał się w dziejach tego kraju. Dzięki jego zabiegom odnowiono system irygacyjny, w wyniku czego znacznie powiększył się areał upraw. Irak otworzył swe podwoje dla handlu z krajami zachodnimi. Stał się dla nich terytorium tranzytowym w handlu z Indiami, Iranem oraz Półwyspem Arabskim. Dobrą koniunkturę ekonomiczną i rozwój Iraku hamował jednakże niekorzystny bilans handlowy. Irak był bowiem krajem dostarczającym surowców i chłonącym europejskie wyroby przemysłowe.
Postępowi reformatorzy w państwie osmańskim starali się też tworzyć podstawy nowoczesnej świadomości narodowej wszystkich poddanych Osmanów, odwołując się do panosmańskiego patriotyzmu. Mimo jednak tak długiego istnienia w ramach jednego organizmu państwowego, poszczególne części państwa znacznie różniły się pod względem stosunków kulturowych, świadomości historycznej, języka, nawet religii. Ogólnoosmański patriotyzm dał początek patriotyzmowi i świadomości tureckiej, która nie mogła znaleźć oddźwięku w prowincjach kurdyjskich czy arabskich państwa. W przypadku Iraku więc do głosu dochodziły plemienne i ponadplemienne interesy, patriotyzmy i nacjonalizmy arabskie oraz... coraz silniej akcentowane interesy mocarstw europejskich.

Europejczycy w Mezopotamii
W 1914 roku Turcja przystąpiła do pierwszej wojny światowej jako sojuszniczka państw centralnych. W listopadzie 1914 roku w rejonie Basry wylądowały wojska brytyjskie. Ofensywa w kierunku Bagdadu zakończyła się porażką Brytyjczyków, którzy aczkolwiek opanowali znaczne obszary kraju, w 1916 roku nawet musieli kapitulować. Było to jednak przejściowe niepowodzenie. Już wiosną 1917 roku udało im się zdobyć Bagdad i opanować większą część kraju. W 1918 roku, po klęsce Turcji, zajęli też Mosul i Kirkuk, ważne terytoria naftowe. Brytyjska ofensywa przebiegała pod hasłami wyzwolenia Irakijczyków spod jarzma osmańskiego. Tyle że wyzwalani nie prosili o pomoc i nie postrzegali jej tak jednoznacznie jak propaganda wyzwolicieli. Wodą na młyn owej propagandy były zresztą działania samych Irakijczyków. Choćby powstanie żołnierzy arabskich, jakie miało miejsce w Mosulu w 1916 roku. Turcy stłumili je z całą bezwzględnością.
(?)
Marzena Godzińska
Wyświetlony 6144 razy
Więcej w tej kategorii: « Msza tropikalna Perła Afryki »
Zaloguj się, by skomentować

Wychodząca od 2001 roku
„Opcja na Prawo” to najdłużej ukazujące się pismo
opiniotwórcze o charakterze liberalno-konserwatywnym.

OPCJA NA PRAWO © All Rights Reserved.

Nasza strona używa plików cookies. Jeśli przeglądasz nasze strony równocześnie wyrażasz zgodę na korzystanie z nich.Więcej o naszej polityce prywatności Polityka prywatności. Korzystanie z tej strony wymaga akceptacji plików cookie.