Wydrukuj tę stronę
piątek, 12 listopad 2010 12:03

Kartki z kalendarza - październik

Napisane przez

1 października

1805 ? Dzięki staraniom Tadeusza Czackiego w Krzemieńcu zostało otwarte Liceum, które stało się głównym obok Uniwersytetu Wileńskiego ośrodkiem kultury polskiej po upadku Rzeczypospolitej. Ukończyło je wielu wybitnych Polaków, m.in. Juliusz Słowacki.
1921 ? Początek działalności Związku Obrony Kresów Zachodnich, powołanego do roztaczania opieki nad ludnością polską w Niemczech.
1938
? Wkroczenie wojsk niemieckich do Sudetów.
? Przyjęcie przez rząd Republiki Czechosłowackiej żądań polskich dotyczących zwrotu ziemi śląskiej za Olzą.


2 października
1413 ? W Horodle nad Bugiem zawarta została unia polsko-litewska. Litwini zobowiązali się do porozumienia z Polakami przy wyborze wielkiego księcia, następcy Witolda. Polacy zaś do podobnego porozumienia ? po śmierci Władysława Jagiełły. Do szlachty przyjęto 49 katolickich rodzin litewskich, które otrzymały takie same prawa jak rycerze polscy. Wzorem Polski Litwa została podzielona na kasztelanie i województwa.
1926 ? Dekretem prezydenta powołany został rząd Marszałka Józefa Piłsudskiego.
1930 ? Arcybiskup Szeptycki interweniuje w sprawie zamykania szkół ukraińskich. Władze polskie odpowiadają, że w szkołach tych młodzież wychowywana jest w nienawiści do Polski.
1935 ? Początek wojny włosko-abisyńskiej.
1938 ? Wkroczenie wojsk polskich do Cieszyna za Olzą.
1939 ? Kapitulacja Helu.
1944 ? W Ożarowie pod Warszawą podpisano akt kapitulacji Powstania Warszawskiego. Warszawa walczyła 63 dni. Zginęło 17 000 powstańców i ok. 250 000 ludności cywilnej.
1998 ? Komisja Europejska ustaliła, że spośród 2 mln polskich gospodarstw rolnych, jedynie 300-400 tys. ma szanse sprostać europejskiej konkurencji.

3 października
1924 ? W Kórniku zmarł Władysław Zamoyski, syn generała, uczestnika powstania listopadowego. Urodził się w 1853 r. w Paryżu. Odziedziczone po przodkach dobra kórnickie oraz Zakopane wraz z częścią Tatr przekazał Narodowi. Dzięki temu powstała Fundacja Kórnicka i Tatrzański Park Narodowy. Był jednym z inicjatorów budowy linii kolejowej z Krakowa do Zakopanego (1899 r.).
1939 ? Ostatnia bitwa w kampanii wrześniowej, stoczona pod Kockiem przez armię Polesie pod dowództwem gen. Franciszka Kleeberga z wojskami niemieckimi.
1996
? Literacką Nagrodę Nobla otrzymała poetka Wisława Szymborska.
? Ponad 20 tys. osób manifestowało w Warszawie w obronie życia.

4 października
1582 ? Za zgodą Sejmu i króla Stefana Batorego, w Polsce został wprowadzony nowy kalendarz, zwany gregoriańskim. Jego przyjęcie polegało na przesunięciu kalendarzowej daty z 4 na 15 października. Reformatorem kalendarza był papież Grzegorz XIII.
1641 ? Hołd królowi polskiemu Władysławowi IV złożył elektor pruski Fryderyk Wilhelm. Złożony na dziedzińcu Zamku w Warszawie hołd był ostatnim, który książę pruski złożył Rzeczypospolitej.
1750 ? W Witebsku urodził się Franciszek Kniaźnin, poeta i dramaturg, zwolennik obozu reform. Zmarł w 1807 r. w Końskowoli koło Puław.
1918
? Gen. Józef Haller został mianowany naczelnym wodzem Armii Polskiej we Francji. Nominację wręczył Roman Dmowski, przewodniczący Polskiego Komitetu Narodowego w Paryżu. Po kapitulacji Niemiec, "Błękitna Armia", zwana tak od koloru mundurów, brała udział w wojnie z bolszewikami.
? Książę Maksymilian oficjalnie zadeklarował w parlamencie niemieckim zgodę na 14 warunków pokojowych prezydenta Wilsona.

5 października
1733 ? Królem Polski wybrano elektora saskiego Fryderyka Augusta. W elekcji brało udział około tysiąca szlachty. Obrady "zabezpieczał" 24-tysięczny korpus rosyjski. Wybór odbył się wbrew woli większości szlachty, która głosowała za Stanisławem Leszczyńskim.
1763 ? W Dreźnie zmarł kró? August III. Za jego panowania zostały zerwane wszystkie sejmy (oprócz pacyfikacyjnego).
1938
? Ustąpienie prezydenta Czechosłowacji Benesza. Rząd praski przyjmuje żądania Węgier w sprawie zwrotu części terytoriów i godzi się na rokowania w sprawie całokształtu stosunków czesko-węgierskich.
? W Łagiewnikach k. Krakowa zmarła siostra Faustyna Kowalska ze zgromadzenia ss Matki Bożej Miłosierdzia (ur. 1905 r. w Głogowcu k. Łodzi).
1939 ? Ostatnia bitwa wojny obronnej pod Kockiem. Brak amunicji zmusił do kapitulacji grupę operacyjną "Polesie".
1983 ? Lech Wałęsa otrzymał pokojową nagrodę Nobla. Odebrała ją żona Danuta.
1998 ? Sąd Wojewódzki w Piotrkowie Tryb. postanowił zwolnić z dalszego odbywania kary zabójcę ks. Jerzego Popiełuszki, byłego oficera SB, Grzegorza Piotrowskiego. Tymczasem nieznani sprawcy uszkodzili krzyż upamiętniający męczeństwo księdza Jerzego, stojący we Włocławku w pobliżu miejsca, gdzie wyłowiono zwłoki kapłana.

6 października
1409 ? Wojska polskie, w wojnie z Krzyżakami, zdobyły po dwutygodniowym oblężeniu, Bydgoszcz. Polacy po raz pierwszy użyli artylerii.
1768 ? Turcja zażądała wycofania wojsk rosyjskich z terytorium Rzeczypospolitej i wypowiedziała wojnę Rosji.
1788 ? Na Zamku w Warszawie rozpoczął obrady Sejm Wielki (czteroletni). Obrady tego sejmu, które trwały do 29 maja 1792 r., doprowadziły do uchwalenia Konstytucji 3 Maja (1791).
1920 ? Objęcie dowództwa nad "zbuntowaną" dywizją litewsko-białoruską przez gen. Lucjana Żeligowskiego. Naczelnik Państwa powierza mu zorganizowanie buntu, wobec wykreślenia linii rozejmowej dla granicy litewsko-polskiej przez Komisję Ligi Narodów w Suwałkach wbrew interesom Polski. Gen. Żeligowski wydaje rozkaz marszu na Wilno.

7 października
1620 ? W bitwie z Turkami pod Cecorą zginął 74-letni hetman wielki i kanclerz koronny Stefan Żółkiewski. 8000 Polaków uległo ponad 40-tysięcznej armii tureckiej.
1916 ? Po dwuletnich walkach i bojach skończyła się epopeja legionowa. Pułki zostają wycofane do Baranowicz. W związku z podjętymi przez państwa centralne przygotowaniami do ogłoszenia Królestwa Polskiego, Legiony stać się mają kadrą wojska wskrzeszonego Państwa Polskiego.

8 października
1910 ? We Lwowie zmarła i pochowana została na cmentarzu Łyczakowskim poetka Maria Konopnicka, autorka Roty. Urodziła się 23 maja 1842 r. w Suwałkach.
1923 ? W Monachium Adolf Hitler dokonuje zamachu stanu. Aresztuje ministrów i obejmuje rządy w Bawarii. Rewoltę likwiduje wojsko przybyłe z Berlina. Gen. Ludendorff zostaje aresztowany. Hitler zdołał się ukryć.
1942 ? Oddziały AK przeprowadziły akcję "Wieniec". Uszkodzono tory na sześciu liniach kolejowych wokół węzła warszawskiego. Opóźniło to dostawy dla armii niemieckiej szykującej się do walk o Stalingrad.
1982 ? Sejm uchwalił ustawę o związkach zawodowych, delegalizując jednocześnie NSZZ "Solidarność".
1997 ? Postulat "dekanonizacji" wszystkich świętych, których Żydzi podejrzewają o antysemityzm, wysunął wobec Kościoła katolickiego rabin Shalom Bahbouth z rzymskiego uniwersytetu "La Spienza". Proponuje też otwarcie archiwów, ujawnienie przypadków poparcia Kościoła dla reżimów rasistowskich i faszystowskich, publiczne wyrzeczenie się teorii o potrzebie ewangelizacji Żydów, a także sporządzenie listy ofiar inkwizycji i wypraw krzyżowych oraz zebranie nazwisk Żydów zmuszonych do nawrócenia.
2000 ? W pierwszej turze wyborów prezydenckich wzięło udział 61,12% uprawnionych do głosowania. Zwyciężył dotychczasowy prezydent Aleksander Kwaśniewski (53,9% głosów).

9 października
1946 ? Rozpoczął się proces członków Organizacji Polskiej i NSZ. Zapadły trzy wyroki śmierci.
1958 ? Zmarł papież Pius XII (Eugenio Pacelli). Urodzony w 1876 r. został wybrany papieżem 2 marca 1939 r. Oficjalnie sformułował pojęcie Kościoła jako mistycznego ciała Chrystusa. W 1942 r. oficjalnie potępił marksizm i komunizm.
1980 ? Nagrodę Nobla w dziedzinie literatury otrzymał Czesław Miłosz.
1981 ? Generał Wojciech Jaruzelski został I Sekretarzem KC PZPR. Pełnił równocześnie urząd premiera i ministra obrony narodowej.

10 października
1410 ? Wojska polskie (2000 ludzi) pokonały armię krzyżacką (4000) pod Koronowem.
1733 ? W obronie wybranego króla Stanisława Leszczyńskiego Francja wypowiedziała wojnę Austrii. Stanisław Leszczyński zbiegł do Gdańska.
1794 ? Klęska wojsk polskich pod Maciejowicami w bitwie z wojskami rosyjskimi, dowodzonymi przez gen. Fersena. Zginęło około 4000 Polaków, a ranny Kościuszko dostał się do niewoli.
1922 ? Inauguracja pierwszego autonomicznego Sejmu Śląskiego w Katowicach.
1944 ? W Warszawie zmarł Zenon Przesmycki (pseudonim Miriam). Urodzony w 1861 r. krytyk literacki, poeta, tłumacz i wydawca pisma Chimera. Jeden z czołowych twórców programu Młodej Polski. W 1919 r. mianowany ministrem kultury i sztuki. Odkrył Norwida jako poetę i artystę, opracował i wydał jego dorobek literacki.
1982 ? Ojciec Święty Jan Paweł II ogłosił świętym bł. Maksymiliana Marię Kolbego.

11 października
1431 ? Sobór w Efezie ogłosił dogmat, że Maryja jest Matką Boga. W 1931 r. papież Pius XI ustanowił Święto Bożej Rodzicielki Maryi (1 stycznia).
1938 ? Dekret Prezydenta RP o zjednoczeniu odzyskanych ziem Śląska Cieszyńskiego i rozciągnięciu niektórych ustaw na Śląsk Cieszyński.
1962 ? Papież Jan XXIII dokonał otwarcia Soboru Watykańskiego II.

12 października
1794 ? Rada Najwyższa Narodowa mianowała nowym Naczelnikiem insurekcji gen. milicji żmudzkiej Tomasza Wawrzeckiego, ten oddał dowodzenie gen. Józefowi Zajączkowi.
1918 ? Dekret Rady Regencyjnej o zmianie przysięgi w szeregach Polskiej Siły Zbrojnej (Wermacht). Dekret podaje tekst przysięgi z pominięciem "sprzymierzeńców" i wzywa Komisję Wojskową do zaprzysiężenia wojska Radzie Regencyjnej, jako zwierzchniej władzy.
1921
? Biskup śląski ks. August Hlond otrzymał nominację na arcybiskupa gnieźnieńskiego i prymasa Polski.
? Rada Ligi Narodów podjęła ostateczną decyzję o podziale Górnego Śląska. Polska otrzymała 29% obszaru plebiscytowego, zamieszkałego przez 46% ludności. Łącznie 3000 km2 i prawie milion mieszkańców. Na terenach tych było 76% kopalń węgla, 97% hut żelaza, 82% hut cynku, 71% hut ołowiu i 50% koksowni.
1939 ? Z ziem polskich zajętych przez wojska niemieckie Hitler polecił wydzielić część nazwaną Generalną Gubernią (dystrykty, czyli okręgi: warszawski, radomski, lubelski i krakowski). Pozostałe ziemie Rzeczypospolitej zostały włączone do Rzeszy.
1943 ? 1. Dywizja Piechoty im. T. Kościuszki wzięła udział w bitwie pod Lenino. Straty ogromne: 502 zabitych, 1775 rannych i 663 zaginionych. Z rozkazu dowództwa sowieckiego Polacy atakowali niemieckie pozycje bez wsparcia broni pancernej i artylerii.

13 października
1384 ? Jadwiga, córka Ludwika Węgierskiego przybyła do Krakowa, aby objąć tron polski. Miała wówczas 10 lat. W marcu 1386 r. wzięła ślub z Jagiełłą.
1817 ? W Wilnie rozpoczęło działalność Towarzystwo Filomatów, skupiające studentów tamtejszego Uniwersytetu. Wśród nich: inicjator Tomasz Zan, Adam Mickiewicz, Ignacy Domeyko, Onufry Pietraszkiewicz i inni. Pod nazwą Filomatów ? miłośników nauki ? ukryte były cele: patriotyczny i wychowanie w cnocie.
1997 ? Rada Europy wezwała do zniesienia na całym świecie kary śmierci.

14 października
1243 ? Zmarła św. Jadwiga Śląska, żona księcia Henryka Brodatego i matka Henryka Pobożnego, który zginął w bitwie z Tatarami pod Legnicą (1243 r.). Kanonizowana przez papieża Klemensa IV w roku 1267.
1773 ? Sejm powołał Komisję Edukacji Narodowej, która była pierwszym w Europie ministerstwem edukacji. Miało to związek ze skasowaniem wcześniej przez papieża Klemensa XIV zakonu jezuitów (21 VII). Fundusze na działalność czerpała komisja z dóbr pojezuickich (znaczna część tych majątków została zagrabiona przez niektórych magnatów). Sieć szkół przejętych przez KEN to dwie akademie w Wilnie i Krakowie, 74 szkoły wojewódzkie i powiatowe, a także 1600 szkół parafialnych.
1861 ? Z rozkazu władz carskich wprowadzono w Warszawie stan wojenny.
1926 ? Rozporządzenie Prezydenta RP o uchyleniu odrębności stanowych w Polsce.
1992 ? Wysłannik prezydenta Rosji B. Jelcyna przekazał prezydentowi L. Wałęsie kopię oryginalnych dokumentów potwierdzających zamordowanie ponad 21 tys. Polaków ? jeńców obozów w Kozielsku, Starobielsku i Ostaszkowie.

15 października
1817 ? W Solurze w Szwajcarii zmarł Tadeusz Kościuszko (ur. 1746).
1918 ? Deklaracja polskich posłów parlamentu austro-węgierskiego, że uważają się za obywateli Niepodległego Państwa Polskiego.
1953 ? Władze komunistyczne PR? powołały Komisję Duchownych i Świeckich Działaczy Katolickich przy Ogólnopolskim Komitecie Frontu Narodowego. Jej celem było doprowadzenie do wewnętrznego rozbicia Kościoła polskiego.

16 października
1384 ? Jadwiga Andegaweńska koronowana w katedrze krakowskiej na Króla Polski. Uroczystość przeprowadził arcybiskup gnieźnieński.
1672 ? W Buczaczu podpisano niekorzystny dla Polski traktat z Turcją. Polska zgodziła się oddać Turcji Podole (z Kamieńcem) i Ukrainę. Zobowiązała się też do płacenia rocznie sułtanowi 22 000 czerwonych złotych. Sejm nie ratyfikował traktatu i nazwał go "haniebnym", mimo że podpisał go król Michał Korybut. 1914 ? Początek budowy słynnej "drogi polskiej" przez II Brygadę Legionów w Karpatach. W ciągu pięciu dni na przestrzeni 7 km powstaje droga budowana z okrąglaków z 28 mostami. Na granicy polsko-węgierskiej staje 7-metrowy krzyż dla upamiętnienia stoczonych walk.
1978
? Konklawe wybrało na Stolicę Apostolską arcybiskupa-metropolitę krakowskiego, kard. Karola Wojtyłę. Wybór ten był wielkim zaskoczeniem, był to bowiem pierwszy od 455 lat następca św. Piotra, który nie był Włochem. Dodatkową sensacją był fakt, że kard. Wojtyła, który przyjął imię Jana Pawła II, pochodził zza żelaznej kurtyny.
? Wanda Rutkiewicz, najwybitniejsza polska alpinistka zdobyła najwyższy szczyt świata ? Mont Everest.

17 października
1849 ? W Paryżu zmarł Fryderyk Chopin (ur. 1810), najwybitniejszy polski kompozytor. Pochowany na cmentarzu Pere Lachaise. Jego serce, zgodnie z ostatnim życzeniem, umieszczono w kościele Świętego Krzyża w Warszawie.
1917 ? Najwyższą władzę w proklamowanym przez okupantów Królestwie Polskim, obejmują trzej regenci: ks. arcybiskup Aleksander Kakowski, Józef Ostrowski, Zdzisław Lubomirski. Oficjalne przekazanie władzy następuje na Zamku Królewskim z rąk gubernatora Beselera. Rada Regencyjna wydaje odezwę do narodu o objęciu władzy dla "dobra powszechnego, ugruntowania potęgi, niepodległości, sławy, wolności i szczęścia Ojczyzny Polskiej, dla zachowania spokoju i zgody między obywatelami kraju".
1971 ? Ojciec Święty Paweł VI ogłosił o. Maksymiliana Marię Kolbego błogosławionym.
1979 ? Pokojową nagrodę Nobla otrzymała Matka Teresa z Kalkuty.

18 października
1920 ? O godz. 12 w nocy, zgodnie z podpisanym rozejmem w Rydze, po obu stronach frontu następuje ostateczna likwidacja działań zbrojnych w wojnie polsko-bolszewickiej.
1928 ? W Warszawie zmarł gen. Tadeusz Rozwadowski. Służył w armii austriackiej, jako jeden z nielicznych otrzymał podczas I wojny światowej Order Marii Teresy, przynawany za niewykonanie rozkazu, jeśli prowadziło to do zwycięstwa. W wojnie z Rosją bolszewicką szef sztabu.
1931 ? Zgon wielkiego naukowca, wynalazcy i twórcy Tomasza Edisona. Żył 84 lata.

19 października
1466 ? Na mocy pokoju toruńskiego po wojnie 13-letniej z Krzyżakami, każdy Wielki Mistrz Zakonu zobowiązany został do składania hołdu lennego królom polskim. Do Polski wróciły: Pomorze Gdańskie, Malbork, Elbląg, Warmia, Ziemia Chełmińska (Prusy Królewskie). Lennem Polski zostały Prusy Zakonne z Królewcem.
1813 ? Klęską armii francuskiej zakończyła się trzydniowa "bitwa narodów" pod Lipskiem. Odwrót Francuzów osłaniali Polacy. W czasie walk, w nurtach Elstery zginął książę Józef Poniatowski, dowodzący polskim korpusem. 1935 ? Uchwalenie w Genewie przez Radę Ligi Narodów sankcji ekonomicznych przeciw Włochom, jako presji za prowadzenie wojny z Abisynią. Sankcje podejmują wszystkie mocarstwa (oprócz Niemiec), wstrzymując dowóz określonych artykułów do Włoch.
1956 ? Rozpoczęło się VIII Plenum KC PZPR, na którym I Sekretarzem KC został wybrany Władysław Gomułka. Na obrady niespodziewanie przybyła delegacja radziecka z Nikitą Chruszczowem.
1984 ? Uprowadzenie i zamordowanie ks. Jerzego Popiełuszki, co miesiąc odprawiającego w kościele św. Stanisława Kostki na warszawskim Żoliborzu Msze św. za Ojczyznę. Gdy wracał samochodem z Bydgoszczy, zatrzymany został przez "funkcjonariuszy MO" ? byli nimi oficerowie SB. Skatowany, został wrzucony do zalewu koło Włocławka.
1998 ? W londyńskiej klinice zatrzymany został 82-letni Augusto Pinochet, były prezydent Chile.

20 października
1655 ? Książę Janusz II Radziwiłł wraz z bratem stryjecznym Bogusławem podpisali w Kiejdanach układ ze Szwedami. Obaj uznali Karola Gustawa za króla Polski i zgodzili się na detronizację Jana Kazimierza. Wierna królowi szlachta wystąpiła przeciw Radziwiłłom, których wojska zostały pobite, a sam hetman zmarł wkrótce w Tykocinie.
1916 ? Przeformowanie Legionów Polskich przez Austrię na Polski Korpus Posiłkowy (2 dywizje).
1918 ? Rada Regencyjna przejęła z rąk niemieckich zwierzchnictwo nad wojskami polskimi rozmieszczonymi na obszarach okupacji niemieckiej. We Lwowie proklamowano Zachodnio-Ukraińską Republikę Ludową.
1933 ? Uznanie Sowietów przez Stany Zjednoczone. Rządy wymieniają noty w sprawie nawiązania stosunków dyplomatycznych.
1934 ? Postanowienie państw "bloku złotego" w Brukseli o utrzymaniu waluty opartej na złocie. W konferencji uczestniczy przedstawiciel Polski.
1995 ? W czasie publicznego panelu w ambasadzie Rosji w Bonn, w którym brali udział również politycy niemieccy, ambasador Rosji Tieriechow zaproponował, aby zamiast rozszerzania NATO na wschód, Rosja i Niemcy wspólnie zagwarantowały bezpieczeństwo Polsce (!).
1997 ? Nową kadencję Sejmu parlamentarzyści rozpoczęli od Mszy św., a w sali Sejmu powieszono krzyż.

21 października
1833 ? Urodził się Alfred Bernhard Nobel (zm. 1896 r.), szwedzki chemik i przemysłowiec, który opracował metody otrzymywania dynamitu (1866) i innych środków wybuchowych. Fundator nagrody swego imienia.
1893 ? W Krakowie otwarto Teatr Miejski, zaprojektowany przez Jana Zawiejskiego. W setną rocznicę urodzin Juliusza Słowackiego (1909) teatr otrzymał jego imię.

22 października
997 ? Ciało męczennika św. Wojciecha, wykupione z rąk Prusów przez Bolesława Chrobrego, zostało przewiezione do Gniezna.
1784 ? Zmarł ks. Franciszek Bohomolec (ur. 1720 r.), jezuita. Wybitny publicysta i autor komedii.
1914 ? Józef Piłsudski wystąpił z inicjatywą powołania w Królestwie Polskim (zabór rosyjski) organizacji konspiracyjno-niepodległościowej: Polskiej Organizacji Wojskowej (POW). Celem było odzyskanie niepodległości drogą walki zbrojnej. Komendantem POW został Tadeusz Żuliński.
1933 ? Wypowiedzenie przez Niemców członkostwa w Lidze Narodów i udziału we wszystkich jej komisjach.
1948 ? W Warszawie zmarł kard. August Hlond. Pochowany został w podziemiach katedry warszawskiej.

23 października
1677 ? Urodził się Stanisław Leszczyński (zm. 1766), król polski w latach 1704-1709 i 1733-1736. Ojciec Marii Leszczyńskiej, królowej francuskiej.
1923 ? Zajęcie przez komunistów niemieckich Hamburga i ogłoszenie dyktatury proletariatu. Porządek przywrócony siłami przybyłymi z Berlina.
1956 ? Na wieść o wydarzeniach w Polsce, w Budapeszcie wybuchło powstanie przeciw rządom komunistycznym. Zostało krwawo stłumione przez wojska sowieckie.
1971 ? Wyrok w procesie działaczy organizacji "Ruch". Inicjatywa jej powołania została wysunięta przez osoby związane z AK i WiN. Organizacja umieściła w programie postulat odzyskania przez Polskę niepodległości, po raz pierwszy od czasów powojennej konspiracji niepodległościowej po 1945 roku. Wyroki: Andrzej Czuma i Stefan Myszkiewicz-Niesiołowski ? 7 lat więzienia, Benedykt Czuma ? 6 lat, Marian Gołębiewski i Bolesław Stolarz ? 4 lata, Emil Morgiewicz ? 2 lata.
1998 ? Centrum Szymona Wiesenthala zaprotestowało przeciwko kanonizacji Edyty Stein, zarzucając Ojcu Świętemu Janowi Pawłowi II "rewizjonistyczną chrystianizację holocaustu". Był to drugi w ciągu ostatnich miesięcy, protest środowisk żydowskich przeciwko katolickim kanonizacjom.

24 października
1795 ? Traktat rozbiorowy Polski podpisany przez Austrię, Prusy i Rosję. Prusy dostały ziemie do linii Niemna, Bugu i Pilicy łącznie z Warszawą (ok. 48 000 km2, 1 mln. ludności), Austria zyskała Małopolskę z Krakowem i Lublinem, część Podlasia i Mazowsza (47 000 km2, 1,5 mln. ludności). Rosja ziemie na wschód od Niemna i Bugu (120 000 km2, 1,2 mln. mieszkańców). Po niespełna dwóch latach (26 I 1797) zaborcy podpisali układ o wieczystym usunięciu Polski z mapy Europy.
1956
? Kilkaset tysięcy warszawiaków wzięło udział w wiecu, w czasie którego nowo wybrany I Sekretarz KC PZPR, Władysław Gomułka zapewnił o odejściu od dotychczasowego systemu rządów opartych na służbach bezpieczeństwa i stosowaniu środków przemocy.
? W całej Polsce wiece, w czasie których wysuwane są pod adresem władz żądania, m.in. uwolnienia z więzienia Prymasa Wyszyńskiego. 1996
? Senat odrzucił projekt ustawy lustracyjnej, zaproponowanej przez Klub Senacki "Solidarność".
? Posłowie, głównie głosami SLD, odrzucili wniosek w sprawie postawienia przed Trybunałem Stanu autorów stanu wojennego.

25 października
1501 ? W Mielniku nad Bugiem, Aleksander Jagiellończyk wydał akt, oddający decyzję o całokształcie spraw państwowych senatowi i królowi, jako przewodniczącemu senatu. Zniesiony przez Konstytucję Nihil novi (1505).
1917 ? Bojówki Trockiego opanowały kluczowe punkty w Piotrogrodzie i uwięziły członków rosyjskiego Rządu Tymczasowego praktycznie bez rozlewu krwi, a obradujący II Ogólnorosyjski Zjazd Sowietów zaakceptował pod przymusem przejęcie władzy przez bolszewików. Następnego dnia wydał dekrety o pokoju, zniesieniu własności ziemi i o utworzeniu "pierwszego rządu robotników i chłopów" ? Rady Komisarzy Ludowych. Pucz powiódł się i realna władza znalazła się w rękach Lenina.
1918 ? Ogłoszenie przez regencyjny Rząd Józefa Świeżyńskiego ustawy o powszechnym obowiązku służby wojskowej i mianowanie szefem sztabu gen. Tadeusza Rozwadowskiego. Decyzję powzięto bez porozumienia z władzami okupacyjnymi i z naczelnym wodzem polskich sił zbrojnych gen. Beselerem.
1924 ? Powołanie do życia Korpusu Ochrony Pogranicza.
1992 ? Jan Paweł II beatyfikował 122 męczenników wojny domowej w Hiszpanii.

26 października
1497 ? Klęska wojska króla Jana Olbrachta pod Koźminem. Nie udało się odzyskać Białogrodu, opanowanego przez Turków. Zginęło około 5000 żołnierzy pospolitego ruszenia. Prawdopodobnie od tego czasu powstało powiedzenie: Za króla Olbrachta wyginęła szlachta.
1807 ? Ministrem wojny i naczelnym wodzem armii polskiej przy boku Napoleona został mianowany książę Józef Poniatowski. Wśród polskiej generalicji nominację tę przyjęto chłodno.
1918 ? Austria i Niemcy zrywają koalicję wojenną. Cesarz Austrii zawiadamia Wilhelma II o postanowieniu zawarcia odrębnego pokoju i wysyła bezpośrednio notę do prezydenta Wilsona.
1927 ? Z Raperswillu przywieziono serce Tadeusza Kościuszki. Ponadto Biblioteka Narodowa w Warszawie otrzymuje 91 362 rękopisy i autografy, 27 037 sztychów, 22 735 map i 1433 atlasy, które stanowiły skarb Biblioteki Raperswilskiej.
1931 ? Pierwszy dzień procesu byłych więźniów brzeskich. Przed sądem stanęli: Witos, Liberman, Barlicki, Dubois i inni. Wszyscy oskarżeni są o przygotowanie zamachu stanu.
1939 ? Niemcy aresztowali prezydenta Warszawy, Stefana Starzyńskiego.
1940 ? W Paryżu zmarła Olga Boznańska, malarka, przedstawicielka polskiego impresjonizmu (ur. 1865).
1956 ? Kardynał Stefan Wyszyński, Prymas Polski został zwolniony z internowania w Komańczy. Jako warunek swojego powrotu do Warszawy postawił uwolnienie kapłanów niesłusznie osadzonych w więzieniach oraz przywrócenie biskupów do ich diecezji, z których zostali bezprawnie usunięci.

27 października
1430 ? W Wilnie zmarł wielki książę litewski Witold.
1920 ? Rada Ambasadorów proklamowała Gdańsk Wolnym Miastem.
1937 ? W Batorowie pod Poznaniem zmarł gen. Józef Dowbór-Muśnicki.
1986 ? Z inicjatywy Ojca Świętego Jana Pawła II odbyło się w Asyżu spotkanie przedstawicieli 12 religii, w celu wspólnej modlitwy o pokój na świecie.
1991 ? Odbyły się pierwsze po II wojnie światowej wolne wybory do polskiego parlamentu. Ordynację przygotował Sejm tzw. kontraktowy, który powstał w wyniku kompromisu między opozycją a władzą PRL przy Okrągłym Stole. W wyborach wzięło udział zaledwie 42% obywateli. Najwięcej głosów zdobyły: Unia Demokratyczna, Sojusz Lewicy Demokratycznej i Wyborcza Akcja Katolicka.

28 pażdziernika
1138 ? W wieku 52 lat zmarł Bolesław III Krzywousty. W testamencie podzielił Polskę na dzielnice, które były własnością jego synów (z dwiema żonami miał w sumie czternaścioro dzieci).
1918
? Raport płk. Wł. Sikorskiego o niepewnej sytuacji Lwowa. Miasto nie ma w tym czasie żadnej siły zbrojnej, znajdują się tylko organizacje wojskowe: POW z por. de Laveaux, legioniści I Brygady, organizacja "Wolność" (oficerowie armii austriackiej), polskie kadry wojskowe kpt. Mączyńskiego i grupa oficerów II Brygady.
? Wypędzenie żandarmów węgierskich z terenu Spisza i Orawy przez ludność góralską.
? Polska Komisja Likwidacyjna powołana w Krakowie m.in. przez I. Daszyńskiego, J. Moraczewskiego i W. Witosa stwierdziła, że ziemie niegdyś polskie, znajdujące się w monarchii austro-węgierskiej muszą wrócić do Polski. ? Ogłoszenie przez "Narodni Vybor" w Pradze czeskiej "wejścia w życie państwa czeskiego" i obalenia rządów austriackich na terenie Czech.
1918
? Bunt we flocie niemieckiej. Na rozkaz rozpoczęcia akcji na morzu marynarze odpowiadają buntem, aresztują oficerów i we wszystkich portach ogłaszają protest przeciwko dalszemu prowadzeniu wojny.
1920 ? Rada Ligi Narodów uchwala przeprowadzenie plebiscytu na Górnym Śląsku.
1950 ? Reforma systemu pieniężnego i wymiana pieniędzy. Sejm podjął uchwałę o reformie w sobotę 28 października, a uchwała wchodziła w życie w poniedziałek 30 października. Przyjęto relację starego złotego do nowego jak 3 do 100, ale wszyscy posiadający pieniądze w momencie wymiany otrzymywali jedynie 1 zł za 100 zł, i to tylko do określonej wysokości. Było to uderzenie skierowane przeciw właścicielom sklepów, warsztatów rzemieślniczych itp. Uchwała zabraniała ponadto posiadania złota, platyny i obcych walut. Za złamanie zakazu groziło długoletnie więzienie.
1958 ? Konklawe kardynałów wybrało na Stolicę Piotrową kardynała Józefa Roncalli, który przyjął imię Jana XXIII.
1992 ? Terytorium Polski opuściły ostatnie jednostki bojowe Armii Rosyjskiej. Jeszcze w poprzednim roku liczebność wojsk wynosiła około 100 000 żołnierzy. Na 52 bln zł oszacowano straty wynikające z pobytu wojsk radzieckich w Polsce.
1993 ? Kolejne wybory do Sejmu i Senatu miały bardzo niską frekwencję (52%). Zgodnie z nową ordynacją wyborczą, do Sejmu weszło 6 ugrupowań: SLD –171 mandatów, PSL ? 132, UD ? 74, UP ? 41, KPN ? 22 i BBWR ? 16. Wielkimi przegranymi było ZChN i "Solidarność". Podobny był układ sił w Senacie.

29 października
1535 ? W Krakowie zmarł Piotr Tomicki, biskup krakowski i podkanclerzy królewski. Zreformował pracę kancelarii królewskiej. Był mecenasem artystów i pisarzy. Jego ciało spoczywa w katedrze na Wawelu w kaplicy jego imienia.
1918
? Sejm chorwacki uchwala wraz z Dalmacją, Serbami i Słoweńcami utworzenie jednolitego państwa słowiańskiego pod nazwą Jugosławia.
? Rozpoczęcie rokowań rozejmowych między Włochami i Austrią. Po pięciu dniach rokowań następuje podpisanie umowy rozejmowej.
1925 ? Zdecydowano, że w grobie Nieznanego Żołnierza złożona zostanie trumna wydobyta ze wspólnego grobu przez jedną z matek, której syn ? obrońca Lwowa ? zginął bez wieści.

30 października
1796 ? Generał Dąbrowski uzyskał od Dyrektoriatu oświadczenie, że może się udać do Lombardii i w porozumieniu z dowódcą armii Italii gen. Bonaparte przystąpić do tworzenia oddziałów polskich.Miały się one składać głównie z jeńców polskich pochodzących z armii austriackiej.
1835 ? W Wielkiej Brytanii (w Portsmouth) powołano Gromady Ludu Polskiego (Grudziąż i Humań), organizacje emigracji polskiej, którymi kierował Stanisław Worcell. Program zawierał hasła angielskiego socjalizmu utopijnego.
1905 ? Ukazał się Manifest Październikowy cara Mikołaja II. Przyrzekał obywatelom przyznanie podstawowych swobód demokratycznych, amnestię dla więźniów politycznych. Zapewniał udział w wyborach wszystkim klasom społecznym. Obiecywał zwołanie Dumy Państwowej o funkcjach ustawodawczych.
1910 ? W Szwajcarii, w przytułku dla ubogich zmarł Henryk Dunant, twórca Czerwonego Krzyża. Był pierwszym człowiekiem, który otrzymał pokojową nagrodę Nobla. Z czasem świat zapomniał o nim, a on sam w podeszłym wieku pozbawiony był środków do życia.
1918
? Przejęcie przez Polską Komisję Likwidacyjną w Krakowie od przedstawicieli Austrii władzy nad Małopolską Zachodnią.
? Proklamowanie przynależności Księstwa Cieszyńskiego do Polski.
? Na Węgrzech wybuchła rewolucja, którą zorganizowała Rada Narodowa.
? Zawieszenie broni między Turcją (ostatni sprzymierzeniec Niemiec) a państwami koalicyjnymi.
1922 ? Marsz 32 000 zmobilizowanych faszystów na Rzym. Upadek komunizmu włoskiego.
1930 ? Ustanowienie Krzyża i Medalu Niepodległości.
1935 ? Decyzją premiera płk. Walerego Sławka rozwiązano Bezpartyjny Blok Współpracy z Rządem (BBWR).

31 października
1548 ? Potajemny ślub (1547) króla Zygmunta Augusta z Barbarą Radziwiłłówną zdominował obrady sejmu w Piotrkowie, pierwszego za panowania tego króla. Barbarze wypominano m.in. rozwiązłe życie i zarażenie króla chorobą weneryczną. Poseł Piotr Boratyński na kolanach, a wraz z nim wszyscy posłowie, prosili króla o porzucenie Barbary. Król odmówił.
1893 ? W Krakowie zmarł Jan Matejko, najwybitniejszy polski malarz historyczny.
1925 ? Objęcie przez władze polskie Westerplatte w Gdańsku, będącego dotychczas przedmiotem sporów z władzami gdańskimi.
1936 ? Zgon Ignacego Daszyńskiego, przywódcy i twórcy ruchu socjalistycznego w Małopolsce, posła parlamentarnego w b. zaborze austriackim, marszałka Sejmu Polskiego, wielkiego mówcy i zasłużonego męża stanu. 1945 ? Zmarł Wincenty Witos (ur. 1874), działacz ludowy, polityk, publicysta. Pogrzeb w jego rodzinnej wiosce Wierzchosłowicach koło Tarnowa zgromadził ponad 100 000 osób.



 
Opr. Halina Nehring
Wyświetlony 11348 razy

Najnowsze od

Artykuły powiązane

Zaloguj się, by skomentować

Nasza strona używa plików cookies. Jeśli przeglądasz nasze strony równocześnie wyrażasz zgodę na korzystanie z nich.Więcej o naszej polityce prywatności Polityka prywatności. Korzystanie z tej strony wymaga akceptacji plików cookie.