czwartek, 30 wrzesień 2010 07:53

"Olędry" w XXI wieku. Przeszłość dla przyszłości

Napisane przez

W numerze 7-8/2002 "Opcji na Prawo" (lipiec-sierpień 2002 r.) został opublikowany mój artykuł Kolonizacja "olęderska" w Polsce ? niedoceniony fenomen. Fenomen zaczął być doceniany (być może, przyczynił się do tego w jakimś stopniu i wspomniany tekst). Powstało Stowarzyszenie Ochrony Dziedzictwa Kulturowego Kolonizacji Holenderskiej (nazwa robocza), powstaje fundacja. Jest to bowiem także dziedzictwo Rzeczypospolitej, które powinniśmy znać. Nie tylko dlatego, że wpisuje się ono w historię Polski. Także dlatego, że znajomość tej przeszłości może być pomocna dla przyszłości, np. przy projektowaniu wiejskich sieci osiedleńczych, ich lokalizacji, szacunku dla krajobrazu.

 

Poniżej program, którego celem jest nie tylko ochrona wspomnianego dziedzictwa, lecz i możliwości jego wykorzystania w aktualnych warunkach, obecnie i w przyszłości.

PROGRAM
Dla określenia podmiotu programu przyjęto nazwę "olędry", "dziedzictwo kulturowe olędrów", gdyż najlepiej oddaje ono specyfikę kolonizacji stworzonej rękami osadników wiary menonickiej wywodzących się z Holandii. Pod słowem kolonizacja "olęderska" kryje się wszak kolonizacja funkcjonująca na terenie Polski (i nie tylko) przez ponad 400 lat stworzona rękami Holendrów, Niemców i Polaków; menonitów, anabaptystów, ewangelików i katolików.

Cele
1. Ratowanie zabytków reprezentujących dziedzictwo kulturowe "olędrów".
2. Popularyzacja dziedzictwa kulturowego osadnictwa "olęderskiego" i innych elementów krajobrazu kulturowego.
3. Utrwalanie tożsamości regionalnej terenów zasiedlonych podczas trwania kolonizacji "olęderskiej".
4. Integracja działań konserwatorskich zmierzających do ratowania dziedzictwa "olęderskiego".
5. Współpraca interdyscyplinarna w celu pełnego rozpoznania i opisania kolonizacji oraz zachowania jego świadectw.

Zadania
1. Inwentaryzacja zasobów zabytków kultury "olęderskiej" (krajobraz, układy ruralistyczne, budownictwo, nekropolie).
2. Ochrona najcenniejszych obiektów, zespołów obiektów i krajobrazu kulturowego właściwego dla kolonizacji "olęderskiej".
3. Promocja wartości kulturowych zabytków budownictwa "olęderskiego" i innych elementów krajobrazu kulturowego.
4. Budowanie struktur społeczno-ekonomicznych wspierających ochronę zabytków.
5. Opracowanie modelu działań przy zabytkach budownictwa i krajobrazu "olęderskiego".
6. Międzynarodowa współpraca i wymiana doświadczeń.
7. Stworzenie wielofunkcyjnego Centrum Kultury Menonickiej i "Olęderskiej" propagującego dziedzictwo osadników.

Realizacja zadań:
Ad. 1.
Inwentaryzacja zasobów zabytków kultury "olęderskiej" (krajobraz, układy ruralistyczne, budownictwo, wyposażenie wnętrz, nekropolie).
1. Lokalizacja, zróżnicowanie regionalne, typy wsi i zabudowy.
2. Opis terenu, wsi, siedlisk, zabudowy (historia, architektura, wystrój) ? badania architektoniczne, etnograficzne, archeologiczne, paleobiologiczne, biologiczne itp.
3. Stan zachowania i zagrożenia.
4. Zgromadzenie źródeł ikonograficznych, dokumentacji badań, zasobów archiwalnych, prac konserwatorskich.
Efektem inwentaryzacji będzie opracowanie bazy danych źródłowych, dokumentacyjnych, historycznych (całkowity zasięg osadnictwa na terenach ziem polskich), archiwalnych oraz mapy osadnictwa i budownictwa "olęderskiego".

Ad. 2
Ochrona najcenniejszych obiektów, zespołów obiektów i krajobrazu kulturowego właściwego dla kolonizacji "olęderskiej".
1. Zorganizowanie sieci małych placówek skansenowskich in situ (wariant 1) złożonych z jednej, kilku, kilkunastu zagród ratujących najcenniejsze, ale i najbardziej reprezentatywne obiekty tradycyjnej architektury właściwej dla "olędrów" oraz fragmenty krajobrazu kulturowego.
2. Zorganizowanie (wariant 2) dużej placówki skansenowskiej reprezentującej typy wsi i zabudowy "olęderskiej".
3. Wspieranie inicjatyw zmierzających do ratowania budownictwa tradycyjnego oraz elementów krajobrazu kulturowego "olędrów" pozostających w rękach prywatnych oraz samorządowych (nowe funkcje dla starych obiektów).
4. Ochrona krajobrazu kulturowego ? współpraca z samorządami, władzami lokalnymi, służbą konserwatorską, itp.
5. Działania popularyzatorskie koordynowane przez centrum.
6. Wprowadzenie i rozwijanie agroturystyki na terenach zamieszkanych pierwotnie przez kolonistów.

Ad. 3.
Promocja wartości kulturowych zabytków budownictwa "olęderskiego" i innych elementów krajobrazu kulturowego
1. Edukacja w zakresie ochrony dziedzictwa kulturowego.
2. Popularyzacja medialna ? prasa, radio, telewizja.
3. Działalność wydawnicza ? mapy, przewodniki, wydawnictwa popularyzatorskie i specjalistyczne, np. ? Katalog zabytków "olęderskich" w Polsce,? Słownik geograficzny osadnictwa "olęderskiego" w Polsce.
4. Produkcja filmowa ? filmy krajoznawcze, popularno-naukowe, dokumentalne.
5. Udostępnienie w internecie ? bazy danych, realizacja programu.
6. Spotkania, sympozja, konferencje.
7. Organizowanie wycieczek, objazdów, imprez kulturalnych w plenerze popularyzujących dziedzictwo "olędrów".

Ad. 4.
Budowanie struktur społeczno-ekonomicznych wspierających ochronę zabytków
1. Inspirowanie lokalnych elit do działań mających na celu roztaczanie opieki nad zabytkami.
2. Inicjowanie środków oraz pozyskiwanie funduszy na ratowanie zabytków.
3. Tworzenie płaszczyzny współpracy w zakresie ochrony zabytków pomiędzy władzą, właścicielami i użytkownikami.
4. Realizacja międzynarodowej współpracy.

Ad. 5.
Opracowanie modelu działań przy zabytkach dziedzictwa "olęderskiego"
Jednym z ważniejszych efektów programu jest opracowanie modelu działań konserwatorskich przy zabytkach budownictwa i krajobrazu "olęderskiego" pomocnego przy dalszym ratowaniu elementów dziedzictwa kulturowego stworzonego rękami osadników. Model działania będzie wykorzystywany przy konkretnych realizacjach, których koordynatorem stanie się Centrum Kultury Menonickiej i "Olęderskiej" w Polsce.

Model obejmie:
1. Projektowanie konserwatorskie.
inwentaryzacje, badania specjalistyczne, oceny stanu zachowania, zakres koniecznych prac, harmonogram, kosztorysy, itp.
2. Badania specjalistyczne:
architektoniczne, ruralistyczne, konserwatorskie, historyczne, technologiczne, archeologiczne, mikroklimatyczne, paleobotaniczne, dendrochronologiczne, etnograficzne.
3. Zagadnienia konstrukcyjno-budowlane obiektów.
4. Zagadnienia ochrony materiału budulcowego: przyczyny degradacji, usuwanie skutków biologicznych destrukcji.
5. Zagadnienia konserwacji polichromii: rozpoznanie i kwalifikacja technologii, przyczyny zniszczeń, opracowanie efektywnych sposobów zabezpieczenia polichromii przed zniszczeniem.

Ad. 6.
Międzynarodowa współpraca i wymiana doświadczeń
1. Wspólne interdyscyplinarne międzynarodowe międzywydziałowe badania nad dziedzictwem kulturowym "olędrów" początkowo w Polsce, następnie w Europie.
2. Międzynarodowa współpraca z krajami, które były terenem kolonizacji "olęderskiej" oraz z ośrodkami badającymi tę kolonizację.
3. Budowa międzynarodowych programów ochrony dziedzictwa kulturowego "olędrów".
4. Opracowanie zintegrowanych programów edukacji w zakresie upowszechniania i ochrony dziedzictwa kulturowego "olędrów".
5. Utworzenie międzynarodowej sieci placówek badawczych.
6. Tworzenie międzynarodowych baz danych o obiektach, technikach ? elementach kultury materialnej "olędrów".

Ad. 7.
Stworzenie wielofunkcyjnego Centrum Kultury Menonickiej i Olęderskiej propagującego dziedzictwo osadników.
Centrum miałoby za zadanie koordynację wszelkiej działalności zmierzającej do ochrony i propagowania dziedzictwa kulturowego "olędrów". Pełniło by następujące funkcje:
1. Działalność naukowo-dydaktyczna ? archiwum, szkolenia, badania.
2. Działalność wydawnicza ? książki, albumy, pocztówki, mapy.
3. Działalność muzealna ? muzeum, wystawy.
4. Działalność wystawiennicza ? wystawy, wernisaże.
5. Działalność komercyjna ? hotel, biuro turystyczne, centrum konferencyjne, restauracja, kawiarnia, wycieczki, objazdy itp.
Środki na prowadzenie i utrzymanie Centrum pochodziłyby z działalności komercyjnej oraz z funduszy pozyskiwanych z zewnątrz (np. dotacje).

*

 

Zainteresowani zagadnieniem mogą nadsyłać informacje i uwagi pod adres:
Ten adres pocztowy jest chroniony przed spamowaniem. Aby go zobaczyć, konieczne jest włączenie w przeglądarce obsługi JavaScript.
Jerzy Szałygin
etnograf (Uniwersytet Warszawski)
konserwator zabytków

Wyświetlony 5287 razy
Zaloguj się, by skomentować

Wychodząca od 2001 roku
„Opcja na Prawo” to najdłużej ukazujące się pismo
opiniotwórcze o charakterze liberalno-konserwatywnym.

OPCJA NA PRAWO © All Rights Reserved.

Nasza strona używa plików cookies. Jeśli przeglądasz nasze strony równocześnie wyrażasz zgodę na korzystanie z nich.Więcej o naszej polityce prywatności Polityka prywatności. Korzystanie z tej strony wymaga akceptacji plików cookie.