czwartek, 11 listopad 2010 16:59

Zmitologizowana polityka Chorwatów

Napisane przez

Kiedy jesienią 1997 r. mieszkałam w Zagrzebiu, opowiedziano mi dowcip. Na obiedzie u Pana Boga spotkali się Bill Clinton, Borys Jelcyn i Franjo Tudżman. Po powrocie do siebie każdy z nich podzielił się nowinami ze swoją żoną. Bill Clinton oznajmił jedną dobrą, a jedną złą nowinę: 1) Pan Bóg istnieje; 2) koniec świata będzie w 2000 roku. Borys Jelcyn ogłosił, że ma dwie złe nowiny: 1) Pan Bóg istnieje; 2) koniec świata będzie w 2000 roku.
Franjo Tudżman natomiast zakomunikował dwie dobre wiadomości: 1) Pan Bóg istnieje; 2) będę dożywotnim prezydentem.
Była to oczywista aluzja do tego, że już przez kolejną kadencję Tudżman był prezydentem Chorwacji.

Franjo Tudżman został prezydentem po raz pierwszy w maju 1990 r., jeszcze w Socjalistycznej Republice Chorwacji. Następnie w sierpniu 1992 r., kiedy już Chorwacja była niepodległa, a po raz trzeci w 1997 r. Ta ostatnia kadencja była drugą w niezależnej Chorwacji (zgodną z konstytucją, uchwaloną pod koniec grudnia 1990), ale de facto trzecią z rzędu. Anegdota stała się rzeczywistością. Mimo tego, że świat nadal istnieje, Franjo Tudżman był jednak dożywotnim prezydentem.
Oficjalnie chorwackie media podały, że prezydent zmarł 10 XII 1999 r. Jednak nie wiadomo, kiedy naprawdę to się stało. Już pod koniec listopada krążyły wieści, że Franjo1 nie żyje, a nie podaje się tego do wiadomości, być może zaś ogłosi się przed Bożym Narodzeniem, ponieważ członkowie rządzącej wówczas partii HDZ (Chorwacka Wspólnota Demokratyczna) chcą zyskać na czasie, aby HDZ miała większe szanse w wyborach parlamentarnych. Podobna sytuacja zaistniała, gdy zmarł Josip Broz Tito: też dokładnie nie wiadomo kiedy. Paralela między Titem a Tudżmanem pojawia się często w tekstach poświęconych życiu i karierze Franja, mimo że marszałek Tito jednoznacznie przecież kojarzy się z komunistyczną Jugosławią, w której ? zgodnie z powszechną tu opinią ? Chorwacja i Chorwaci ciemiężeni byli przez Serbów politycznie, ekonomicznie i kulturalnie. A Franjo Tudżman był przecież chorwackim nacjonalistą2.
Josip Broz Tito to w Chorwacji postać zmitologizowana. Fakty z jego biografii, styl życia i działalność polityczna stworzyły osobę, o której się mówi, postać kontrowersyjną, o nierealnych cechach. Mimo że rządził Jugosławią, gdy kraj był pod hegemonią Serbów, cieszy się poważaniem wśród Chorwatów. W trakcie badań przeprowadzonych w Kumrovcu (rodzinnej wiosce Tity) okazało się, że jego mieszkańcy odnoszą się do Tity i jego działalności pozytywnie. Twierdzą, że stał się marionetką oficjeli w Belgradzie. Jako pół-Chorwat, pół-Słoweniec był dobrym i szlachetnym człowiekiem, a tylko wpływ serbskich polityków sprawił, że w czasie jego władzy sytuacja Chorwatów była daleka od idealnej.
Franjo Tudżman ? były titowski partyzant ? wielokrotnie się odżegnywał od ideologii i polityki Tita, ale świadomie czerpał z jego wizerunku: sposób ubierania się (białe mundury), gesty i zachowania. Czy powodowała nim chęć sławy, czy był marionetką w rękach polityków swoich czasów? Jaką rolę odegrał w historii Chorwacji i kim jawi się w chorwackim społeczeństwie? Czy po śmierci jego postać stanie się osnową do budowania kolejnej manii-mitologii, typowej dla narodów byłej Jugosławii?
Urodził się 14 V 1922 r. we wsi Veliko Trgovište w Chorwackim Zagórzu (Hrvatsko Zagorje). Już to bywa podkreślane w jego politycznych biografiach, ponieważ przyszedł na świat ok. 30 km od miejsca, w którym dokładnie 30 lat wcześniej urodził się Josip Broz. Franjo Tudżman pochodził z rodziny kupieckiej. Jego ojciec, właściciel sklepu oraz naczelnik gminy, zbankrutował w czasach wielkiego kryzysu ekonomicznego z lat 30., a ponieważ nie posiadał ziemi, rodzina zubożała. Ten fakt podaje się jako przyczynę zainteresowań socjalizmem. Jako siedmioletni chłopiec stracił matkę, która zmarła w połogu. Po jej śmierci ojciec Franja powtórnie się ożenił z dużo młodszą od siebie kobietą, z którą Franja Tudżmana łączyło nie tylko uczucie łączące zwykle macochę z pasierbem. W 1946 r. ojciec zastrzelił swoją drugą żonę, a sam popełnił samobójstwo. Biograf prezydenta pisze, że powodem tragedii był rozstrój nerwowy ojca Tudżmana, którego nabawił się w czasie wojny w wyniku strachu przed ustaszami3. Sam Tudżman podawał różne wersje rodzinnej tragedii. W latach 50., kiedy w Belgradzie był wysokiej rangi wojskowym Armii Jugosłowiańskiej, twierdził, że ojca i macochę zamordowali ustasze. Natomiast w czasie przedwyborczej kampanii prezydenckiej w 1990 r. ? że morderstwa dokonali członkowie tajnej policji jugosłowiańskiej.
Początkowo miał zostać księdzem; kościół w rodzinnej wsi Veliko Trgovište zbierał pieniądze dla niego na naukę w Zagrzebiu, gdyż zubożałego ojca nie było na nią stać. W miarę upływu czasu Tudżman zmienił plany i tuż przed wybuchem II wojny światowej zapisał się do prywatnej szkoły handlowej. Naukę jednak przerwał i wstąpił w szeregi partyzanckie Tita. Po wojnie kontynuował karierę komunisty i wojskowego (w 1957 r. ukończył akademię wojskową, osiągnął stopień generała), aby już w latach 60. przekształcać się w chorwackiego nacjonalistę. W 1965 r. próbował obronić doktorat z zakresu historii na uniwersytecie w Zagrzebiu, lecz został słusznie posądzony o plagiat nie wydanej jeszcze dysertacji Ljuba Bobana Porozumienie Cvetković?Maček. W tym samym roku udało się jednak Tudżmanowi doktoryzować na uniwersytecie w Zadarze, w czym pomogli mu koledzy z partii. W 1957 r. wydał swoją pierwszą książkę Rat protiv rata (Wojna przeciwko wojnie), w której afirmuje rolę oddziałów partyzanckich w czasie II wojny światowej. Kolejna jego książka to Stvaranje socjalističke revolucije (Formowanie rewolucji socjalistycznej) z 1960 r., w której najważniejsza jest teza, że setki tzw. domobranów (żołnierzy powołanych do wojska na zasadzie pospolitego ruszenia) z wojska Pavelića w NDH4 przechodziło na stronę titowskich partyzantów. W 1969 r. w Velike ideje i mali narodi (Wielkie ideologie i małe narody) krytykuje panslawistyczne teorie XIX i XX wieku. Na początku lat 80. ukazała się Nacionalno pitanje u suvremenoj Europi (Kwestia narodowa we współczesnej Europie), gdzie przeciwstawia Chorwatów, którzy należą do zachodniego kręgu kulturowego ? Serbom, przedstawicielom wschodniego modelu kultury. Widać tu przemianę Tudżmana?komunisty w Tudżmana?chorwackiego nacjonalistę. Ostatnia pozycja z 1988 r. Bezpuća povijesne zbiljnosti (Bezdroża rzeczywistości historycznej) wywołała skandal, gdyż dowodzi w niej m.in., że liczba ludzi zamordowanych w czasie II wojny światowej w Jasenovacu nie była tak wysoka, jak to podają badacze, lecz ok. 40 000 osób, wśród których znalazła się liczna grupa Chorwatów-komunistów, którzy nie współpracowali z Paveliciem.

_______________
1 Jest to typowy wśród Słowian Południowych zwyczaj nazywania imieniem osób publicznie znanych.
2 Tu rozumiem termin "nacjonalista" w sensie zachodnioeuropejskim, bez negatywnych konotacji, które często występują, gdy mówi się lub pisze o nacjonalizmie i nacjonalistach w Polsce.
3 Były to oddziały militarne Niezależnego Państwa Chorwackiego (NDH).
4 Nezavisna Država Hrvatska (Niepodległe Państwo Chorwackie) ? marionetkowe państwo faszystowskie z lat 1941-1945. Ante Pavelić, szef tego państwa kolaborował z hitlerowskimi Niemcami oraz oskarżony jest o przeprowadzanie czystek etnicznych na Żydach, Serbach i Cyganach w obozach koncentracyjnych. Najsłynniejszym takim obozem był Jasenovac w Chorwacji, w którym zginęło, według szacunków badaczy europejskich, ok. 1.700.000 ludzi.

 

(?)
Salomea Pamuła
Wyświetlony 4751 razy
Więcej w tej kategorii: « Dyskont Mistrzowie marionetek »
Zaloguj się, by skomentować

Wychodząca od 2001 roku
„Opcja na Prawo” to najdłużej ukazujące się pismo
opiniotwórcze o charakterze liberalno-konserwatywnym.

OPCJA NA PRAWO © All Rights Reserved.

Nasza strona używa plików cookies. Jeśli przeglądasz nasze strony równocześnie wyrażasz zgodę na korzystanie z nich.Więcej o naszej polityce prywatności Polityka prywatności. Korzystanie z tej strony wymaga akceptacji plików cookie.