Wydrukuj tę stronę
poniedziałek, 31 październik 2011 11:54

Globalna pomyłka

Napisał

Jak głęboko i trwale możemy się mylić? Dobre pytanie. Na pewno możemy popełniać notoryczne pomyłki w rzeczach drobnych. Nie tylko zresztą możemy, ale stale popełniamy. Ale czy możemy mylić się w sprawach fundamentalnych. Czy możemy mylić się tak, że nie tylko teraz nie dostrzegamy, ale nigdy nie będziemy w stanie pojąć naszego błędu? Ta hipoteza jest nie tylko intrygująca, ale również przygnębiająca ? właśnie jako niedająca się zweryfikować możliwość.

 

Co to znaczy ?mylić się?? Weźmy kilka prostych przykładów: ?Wziąłem cię za kogoś innego?; ?Pomyliłem się przy wpisywaniu mojej daty urodzenia?; ?Za mało mi pani wydała ? Ach, pomyliłam się!?; ?Było ciemno i sądziłem, że tamten krzak za oknem to skradający się wilkołak?; albo: ?Sądziłem, że jesteś moim przyjacielem ? pomyliłem się?; ?Halo, czy to Jan? ? Nie, pomyłka?. Na podstawie tych przykładów nietrudno stwierdzić, w czym tkwi istota pomyłki. Mylić się to po prostu wziąć coś za coś innego (albo coś innego za coś), sądzić, że X to Y albo że Y to X; wierzyć, że coś lub ktoś ma jakąś cechę, podczas gdy jej nie ma (albo że jej nie ma, podczas gdy w rzeczywistości ją ma); wierzyć bądź akceptować pewien sąd jako prawdziwy, podczas gdy faktycznie jest on fałszywy lub nawet pozbawiony sensu; brać pozór za rzeczywistość ? albo, co bardziej niepokojące, rzeczywistość uważać za pozór.

Jak widać, samo to zjawisko jest dość trywialne i nie trzeba ani specjalnych badań, ani szczególnej wnikliwości, żeby uznać je za jedno z fundamentalnych i powszechnych doświadczeń towarzyszących człowiekowi od początku świata: ?Myślałem, że zjadając ten owoc, zyskam pełnię wiedzy i życie wieczne ? tłumaczył się Adam. ? Przykro mi ? odparł Stwórca ? pomyliłeś się?.

Co stanowi o sile pomyłki? Trzeba wskazać na co najmniej trzy parametry: długotrwałość pomyłki, jej zakres oraz znaczenie kwestii, w której się mylimy. W pierwszym wypadku chodzi o pomyłki utrzymujące się przez długi czas, w skrajnych przypadkach nawet całe życie. Mogą one dotyczyć rzeczy mało istotnych ? na przykład niepiśmienny bohater Konopielki Edwarda Redlińskiego zupełnie przypadkowo dowiaduje się, że naprawdę nosi inne nazwisko, niż dotąd sądził. Gdyby nie zbieg okoliczności, umarłby tkwiąc w błędzie (choć oczywiście poznanie prawdy nie uchroniło go od śmierci). Mogą też wiązać się z kwestiami bardziej poważnymi, jak w wypadu owych japońskich żołnierzy, którzy nie zdając sobie sprawy z końca wojny, wciąż kryli się w lasach Indonezji.

W drugim wypadku chodzi o takie pomyłki, które dotyczą rozległego obszaru spraw. Taki charakter mają choćby pomyłki kosmologiczne, które towarzyszą człowiekowi od momentu, w którym zaczął zastanawiać się nad światem. Najpierw wierzono w Ziemię płaską jak placek, potem wspartą na słoniu, który z kolei stał na żółwiu, następnie w Ziemię jako centrum zamkniętego kosmosu, potem jako peryferię nieskończonego uniwersum i tak dalej. Pomyłki geograficzne mają podobny charakter: mylono się co do istnienia bądź nieistnienia odległych wysp, kontynentów, krain, do dziś poszukuje się zaginionej Atlantydy, która dla wielu jest tylko jedną wielką pomyłką. W tej rubryce możemy wreszcie umieścić rozmaite pomyłki historyczne dotyczące całych ludów czy epok ? jedną z najbardziej spektakularnych jest rozpowszechniona do dziś mylna wizja ?mrocznego? średniowiecza i okrutnej Inkwizycji.

(...)

Wyświetlony 1635 razy
Damian Leszczyński

Najnowsze od Damian Leszczyński

Artykuły powiązane

Zaloguj się, by skomentować

Nasza strona używa plików cookies. Jeśli przeglądasz nasze strony równocześnie wyrażasz zgodę na korzystanie z nich.Więcej o naszej polityce prywatności Polityka prywatności. Korzystanie z tej strony wymaga akceptacji plików cookie.