Wydrukuj tę stronę
czwartek, 29 grudzień 2011 14:43

Cyganie i Romowie

Napisane przez

Chwyćmy od razu byka za rogi. Kiedyś byli tylko Cyganie. Dziś zasady poprawności każą mówić jedynie Romowie. Jak więc należy się do nich zwracać i jak ich nazywać? Otóż można i tak, i tak. Terminu Rom zaczęli używać nie-Cyganie, oni sami używali terminu Cygan, a i do dziś nie są zgodni, jakie określenie stosować. Używają wymiennie jednego i drugiego. Zatem jedno i drugie jest właściwe. Tym bardziej że znaczenia obu nazw ?Romowie? i ?Cyganie? nie są identyczne. Zwłaszcza że niektóre grupy nie uważają się za Romów, acz na pewno wszyscy są Cyganami.

 

Dodajmy też, że na terenie Polski wyróżnia się cztery podstawowe ? jak to się określa ? szczepy: Polska Roma, Lowarzy, Kełderasze i Romowie Karpaccy (zwani też Bergitka Roma), a każdy z nich, oprócz wspólnych elementów, ma swoją własną tożsamość, rozmaicie określają stosunki między sobą, mają też nieco odmienne tradycje i stosunek do współczesności.

Właśnie tożsamości współczesnych Romów-Cyganów poświęcona jest książka dwóch autorek. Justyna Kopańska pisze na temat ?Dylematy tożsamościowe Cyganów (Romów) w Polsce?, Marta Godlewska-Goska zajmuje się nieco innym, acz podobnym zagadnieniem: ?Kobiety romskie ? znaczenie dla tożsamości współczesnych Romów?. Podstawą obu tekstów były prace magisterskie obronione na Wydziale Etnologii Uniwersytetu Łódzkiego, a złożone w jeden tom doskonale się uzupełniają.

W obu przypadkach chodzi o ustalenie, co jest podstawą cygańskości, co decyduje o zwartości etnicznej (ponad wyżej wspomnianymi podziałami na szczepy) tej grupy. Dodajmy od razu: skrupulatne pilnowanie tradycji, jeśli nie zawsze dokładnie stosowane w praktyce, to zawsze deklarowane. Jak można te elementy stosować, żyjąc w nie-cygańskim większościowym otoczeniu (w tym przypadku polskim), co można przejmować z kultury większości, by nie naruszyć tradycji, a czego już nie, czy można czuć się Polakiem, a jednocześnie bez zastrzeżeń pozostać Romem. Gdzie więc przebiega granica między tymi światami, siłą rzeczy coraz bardziej przenikającymi się.

W przypadku tekstu Justyny Kopańskiej bardzo interesujące są rozważania na temat podobieństw i różnic pojęć ?akulturacja? i ?asymilacja?. Także namysł, jak definiować Cyganów: jako mniejszość etniczną czy narodową, a może jeszcze jakoś inaczej. Czy w braku własnego terytorium (bo Romowie są terytorialnie rozproszeni) istnieje identyfikacja z Polską jako własną ojczyzną, a może identyfikacja z zamieszkiwanym miastem czy regionem, i jak to wygląda u poszczególnych szczepów. A także kontakty z Polakami ? na ile dozwolone, na ile zaś nie, by nie tracić swojej tradycyjnej cygańskości świadczącej o własnej odrębności.

Natomiast Marta Godlewska-Goska zajmuje się szczegółowo tym, co to jest romanipen czyli ?cygańskość?, a tym kontekście na czym polega ?czystość?, na czym zaś skalanie. Jaka jest rola kobiet w życiu społecznym Romów, szczególnie w przeciwstawieniu roli mężczyzn w życiu społecznym, zwłaszcza stosunki między młodymi a starszymi, jak zawierane są małżeństwa, jakie zasady obowiązują współmałżonków na co dzień i ?od święta?, a wreszcie zasady gospodarstwa domowego i relacje między jego uczestnikami.

Nie sposób nawet w skrócie oddać bogactwa prezentowanego w książce materiału. Obie autorki są bardzo dokładne i skrupulatne w przedstawianiu wyników swoich badań i przemyśleń. W całości książka imponuje nie tylko bogactwem, ale i wnikliwością zebranych w niej wiadomości, a przy tym napisana jest bardzo ciekawie. Główne zaś jej zagadnienie, to czy można i jak można utrzymać własną tożsamość, żyjąc w świecie cygańskim, a zarazem polskim. Każde skrótowe jej omówienie okaleczyłoby myśl autorek. Dlatego zachęcam, by samemu wziąć ją do ręki, poznając przy okazji świat tak egzotyczny, a zarazem bliski i aby nie poprzestawać na anachronicznych mitach (tabory i wędrówki), lecz poznać współczesne dylematy.

Marta Godlewska-Goska, Justyna Kopańska, Życie w dwóch światach. Tożsamość współczesnych Romów, Wydawnictwo DiG i Instytut Etnologii i Antropologii Kulturowej UW, seria Studia Ethnologica, Warszawa 2011.

Wyświetlony 2998 razy
Marek Arpad Kowalski

Najnowsze od Marek Arpad Kowalski

Artykuły powiązane

Zaloguj się, by skomentować

Nasza strona używa plików cookies. Jeśli przeglądasz nasze strony równocześnie wyrażasz zgodę na korzystanie z nich.Więcej o naszej polityce prywatności Polityka prywatności. Korzystanie z tej strony wymaga akceptacji plików cookie.