czwartek, 29 grudzień 2011 15:50

Oblubienice oświecenia

Napisane przez

Oświecenie, czyli okres w dziejach kultury przypadający na XVII wiek, odsądzany przez jednych od czci i wiary za głośno wypowiedziane słowa wątpliwości w istnienie Boga, przez innych czczony jako kolebka nowoczesnej nauki. Niewątpliwie ?epoka świateł? to eksplozja myśli uwolnionej z różnorakich gorsetów. Jeśli już o gorsetach mowa... Okres ten był także pierwszym, w którym na arenę intelektualnych potyczek weszły niewiasty. Dotyczy to zwłaszcza takich dziedzin nauki, jak chemia, astronomia czy fizyka.

 

Everything happens for a reason, jak zauważył John Locke, prekursor oświeceniowej myśli o państwie. Co zatem ukonstytuowało przyczyny zajęcia się przez kobiety (dodajmy, że wyłącznie te pochodzące z zamożnych, dobrych rodzin) naukami przyrodniczymi oraz ścisłymi? Niektórzy zwracają uwagę na zmianę, która zaszła w mentalności wyższych warstw społecznych, zwłaszcza w Wielkiej Brytanii: gentleman wciąż nie mógł pracować fizycznie ani zajmować się handlem, zyskał jednak możliwość zajmowania się nauką. Z tego powodu coraz częściej instalowano w arystokratycznych domach laboratoria i biblioteki zawierające opasłe, naukowe traktaty. W naturalny sposób dobrze urodzone kobiety stawały się asystentkami w pracy badawczej swych braci, ojców czy mężów. Doskonałym przykładem takiej wieloletniej współpracy w prowadzeniu badań jest rodzeństwo Herschelów.

Wiliam Herschel, mianowany na królewskiego astronoma, konstruktor zaawansowanych teleskopów, które pozwoliły mu odkryć Uran, wysnuć wnioski na temat rozmiarów i budowy Drogi Mlecznej oraz Wszechświata itd., przez całe swoje życie współpracował z siostrą Caroline, która zajmowała się głównie prowadzeniem obserwacji oraz obliczeniami. Odkryła osiem nowych komet, a po śmierci brata dokończyła jego pracę na temat mgławic. Została nagrodzona, jako pierwsza kobieta w historii, przez Królewskie Towarzystwo Astronomiczne. Wcześniej, w 1787 roku, król Jerzy III przyznał jej jako pierwszej niewieście stanowisko naukowca. W dziedzinie astronomii mamy także przykład z naszego podwórka, wyprzedzający o kilka dekad osiemnaste stulecie, lecz będący symptomatyczny dla zachodzących zmian. Jan Heweliusz, nadworny astronom Jana Sobieskiego, ożenił się z 16-letnią ówcześnie Elżbietą Koopman, która przez cały okres małżeństwa prowadziła z nim obserwacje i badania, a po śmierci męża dokończyła i opublikowała z poprawkami jego katalog gwiazd.

Jeszcze inną historię przedstawia żona wybitnego chemika francuskiego, Lavoisiera. Młodziutka Marie nauczyła się języka angielskiego, by tłumaczyć prace małżonka, wykonała ponadto kilkanaście sztychów instrumentów badawczych do podręcznika Antoine?a. Prowadziła modny salon literacki, w którym bywał m.in. Diderot, jednak przez cały okres kariery męża (ściętego w 1794 roku przez rewolucjonistów) pracowała w jego laboratorium, będąc samoukiem. Co ciekawe, uważa się, że odkrycia Lavoisiera to częściowo zasługa jego żony, jednak autor prac nigdy nie wspomniał w nich o wkładzie Marie. Jej intelektem zachwycał się ponoć sam Benjamin Franklin.

Wymienione powyżej bohaterki były asystentkami wybitnych mężczyzn ? ich talenty mogły rozkwitnąć dzięki dobrze zaaranżowanemu małżeństwu. Jest to oczywiście postęp w stosunku do poprzednich epok, nastąpiło docenienie niewieściej skrupulatności, umiejętności utrzymania rygoru w pracy badawczej ? cech wcześniej zupełnie niewiązanych z naturą kobiety. Uznano zatem ich pomocniczą rolę w tworzeniu nauki. Sprzyjał temu intelektualny klimat oświecenia. Jest jednak rzeczą znamienną, że druga połowa XVIII wieku to moment działania dwóch kobiet, które można nazwać pierwszymi samodzielnymi uczonymi płci żeńskiej. Są to: Francuzka Émilie du Châtelet oraz Włoszka Laura Bassi. Ich losy są różne, choć łączy je ten sam element dzieciństwa i młodości ? wbrew panującym obyczajom obie otrzymały staranną, ?męską? edukację.

(...)

Wyświetlony 1870 razy
Zaloguj się, by skomentować

Wychodząca od 2001 roku
„Opcja na Prawo” to najdłużej ukazujące się pismo
opiniotwórcze o charakterze liberalno-konserwatywnym.

OPCJA NA PRAWO © All Rights Reserved.

Nasza strona używa plików cookies. Jeśli przeglądasz nasze strony równocześnie wyrażasz zgodę na korzystanie z nich.Więcej o naszej polityce prywatności Polityka prywatności. Korzystanie z tej strony wymaga akceptacji plików cookie.