Wydrukuj tę stronę
czwartek, 30 wrzesień 2010 21:30

Rosyjskie rozdroża

Napisane przez

Pisząc o kulturze rosyjskiej, często przytacza się od jakiegoś czasu piękną metaforę Papieża o dwóch płucach Europy.

Jednak nie jestem pewien, czy trafnie. Papież, jeśli dobrze pamiętam, mówił bowiem o wyzwolonych właśnie krajach Europy Środkowo-Wschodniej, o Rosji zaś wypowiadał się bardzo rzadko i powściągliwie od czasu, gdy jedenaście lat temu stało się jasne, że Cerkiew Moskiewska nigdy nie zgodzi się na jego przyjazd.
Książka Grzegorza Przebindy analizuje myśl rosyjską ostatnich dwóch stuleci, z uwzględnieniem Dostojewskiego i Sołżenicyna. Szczególnie godne uwagi są przemyślenia tego ostatniego. Przebinda podkreśla, że jego program nie jest programem odbudowy Rosji, lecz jej budowy. "Znaczy to, że taka Rosja, o jakiej marzy Sołżenicyn, nigdy nie istniała w przeszłości. (...) Bardzo charakterystycznie brzmi w tym kontekście jego krytyka asocjalnego tradycjonalizmu Rosyjskiej Cerkwi".
Na tym polega problem rosyjskich intelektualistów: jeśli chcą demokratyzować Rosję, to jedynym wzorem, do jakiego mogą się odwołać, są średniowieczne republiki miejskie, takie jak Nowogród (zniszczony przez Iwana Groźnego). Rzecz w tym, że przynależą one do historii Rusi, a ciągłość między Rusią a Rosją jest mocno wątpliwa ? została przecież brutalnie przerwana przez najazd mongolski i opartą na azjatyckich wzorach ekspansję księstwa moskiewskiego.
Osiem lat temu wyszła w Moskwie książka dwojga młodych historyków, którzy dowodzą, że cała historia Rosji to walka władzy z tzw. okcydentalizmem warstw oświeconych. Oczy szlachty, kupców i inteligencji zwracały się na Zachód, a stamtąd przychodziły "nowinki", które carowie uznawali za śmiertelne zagrożenie. Polacy z nadzieją witali dekabrystów, Hercena, a potem narodników (to w końcu Polak Ignacy Hryniewiecki dokonał carobójstwa w 1882 r.). Jednak nurty te nigdy nie zdołały zakorzenić się w szerokich masach ani w establishmencie.

(?)


Grzegorz Przebinda, Między Moskwą na Rzymem, Universitas 2003

Piotr Skórzyński
Wyświetlony 4005 razy
Piotr Skórzyński

Najnowsze od Piotr Skórzyński

Artykuły powiązane

Zaloguj się, by skomentować

Nasza strona używa plików cookies. Jeśli przeglądasz nasze strony równocześnie wyrażasz zgodę na korzystanie z nich.Więcej o naszej polityce prywatności Polityka prywatności. Korzystanie z tej strony wymaga akceptacji plików cookie.