piątek, 24 wrzesień 2010 12:40

Powstanie Warszawskie - Zarys i kalendarium

Napisane przez

Walczyliśmy o sprawę najwyższą, o wartości w życiu Narodu największe. Zapłaciliśmy też największą cenę tej walki (...) klęska, której rozmiarów powiększać nie chcemy, jest klęską jednego miasta, jednego etapu naszej walki o wolność. Nie jest klęską naszego Narodu, naszych planów i ideałów historycznych. Z przelanej krwi (...) powstanie nowa Polska, wolna, silna i piękna (...) Wiara ta to najrealniejszy, najwyższy tes-tament pisany krwią wielotysięcznych ofiar i Bohaterów Powstania. (Biuletyn Informacyjny, 4 X 1944)

 

Na odprawie popołudniowej 31 lipca 1944 r. dowódca AK, gen Bór-Komorowski poinformował o rozpoczęciu od południowego wschodu sowieckiego natarcia na Warszawę. Równocześnie przyszła wiadomość, że premier Mikołajczyk wyleciał do Moskwy. Była to wiadomość dobra, bowiem rząd sowiecki zerwał stosunki z polskim po odkryciu grobów katyńskich w 1943 r. O godzinie 17 Komendant Okręgu Warszawskiego AK, płk (późniejszy generał) Antoni Chruściel-"Monter" doniósł, że oddziały sowieckie są już w okolicach Pragi, a także o zajęciu przez nie kilku miejscowości podwarszawskich.
W tej sytuacji 1 sierpnia o godzinie 17, oznaczonej kryptonimem "W", rozpoczęło się w Warszawie powstanie, trwające 63 dni.
Po względem organizacyjnym miasto było dość dobrze przygotowane do powstania. Jeszcze na długo przed wybuchem organizowano poszczególne służby. W okresie październik-grudzień 1939 r. zaczęto organizować służbę łączności. W połowie września 1943 r. z zespołów radiotelegraficznych zorganizowano kompanię "Radio". Mimo zaskoczenia i początkowych trudności technicznych, 1 sierpnia o godzinie 20 do Londynu dotarła wiadomość o wybuchu Powstania. Już następnego dnia zorganizowana została też łączność przy pomocy gońców i łączność polowa. Do kontaktu między odciętymi lub odległymi dzielnicami zaczęto też wykorzystywać łączność kanałami.
Zorganizowana została służba sanitarna. Jeszcze przed 1 sierpnia do wielu szpitali dostarczono w sposób konspiracyjny środki opatrunkowe. W całym mieście zorganizowano liczne punkty opatrunkowe, 36 szpitali warszawskich dysponowało 12 000 łóżek. Zapewniona też była opieka duszpasterska. Nieprzerwanie działały drukarnie i teatr. Filmowcy, fotograficy i dziennikarze dokumentowali walki powstańcze. Z walczącej Warszawy codziennie nadawano audycje radiowe.
Bardzo źle wyglądało natomiast uzbrojenie. Siły powstańcze wyposażone były jedynie w broń lekką (nieliczni mieli pistolety maszynowe) i butelki zapalające z benzyną.
W ciągu kilku pierwszych dni sierpnia miasto należało do powstańców. W północnej części Śródmieścia zdobyto budynek hotelu "Victoria", przy ulicy Jasnej 26, który zajmowali Niemcy. Budynek ten przeznaczono na kwaterę dowódcy Powstania, płk Antoniego Chruściela-"Montera". W pobliżu znajdował się gmach PKO, który został też opanowany przez powstańców, a w jego podziemiach założono szpital polowy.
Opanowano też Powiśle, z Elektrownią Miejską. Pierwszego dnia zdobyto szesnastopiętrowy budynek towarzystwa ubezpieczeniowego "Prudential" (ob. hotel "Warszawa" przy pl. Powstańców Warszawy, wtedy Napoleona), następnego udało się opanować Pocztę Główną. 3 sierpnia zdobyto Dworzec Pocztowy (na zachód od obecnego Centralnego, przy wylocie ul. Żelaznej do al. Jerozolimskich). Po sukcesach pierwszych dni powstańcy zostali zmuszeni przez przeważające siły niemieckie do obrony.
Po 7 sierpnia Niemcy rozdzielili obszar Warszawy na poszczególne dzielnice i zaczęli je systematycznie zdobywać. Po pierwszym tygodniu walk na Woli zginęło około 40 000 osób. Szczególnie bestialsko zachowywała się brygada SS RONA (Rosyjska Armia Narodowo-Wyzwoleńcza) pod dowództwem Mieczysława Kamińskiego. Ludność cywilna używana była jako żywa osłona czołgów, bez przerwy trwały bombardowania.
W pierwszym tygodniu walk powstańczych zatrzymała się ofensywa wojsk radzieckich. Miało to związek z walkami toczącymi się w Warszawie. Stalinowi odpowiadał wariant zdławienia powstania przez Niemców. Po kilku dniach sukcesów powstańczych, oddziały niemieckie zaczęły zajmować kolejne dzielnice miasta: 11 sierpnia ostatnie oddziały polskie opuściły Ochotę. Padła też Wola, 12 sierpnia zamknięto pierścień okrążenia wokół Starego Miasta, którego broniło około 7000 powstańców pod dowództwem płk Karola Ziemskiego "Wachnowskiego". W nocy z 20 na 21 sierpnia, przy udziale oddziałów AK z Puszczy Kampinoskiej podjęto nieudaną próbę połączenia Żoliborza ze Starówką. W tej sytuacji dowództwo Starego Miasta podjęło decyzję o ewakuacji żołnierzy i części ludności kanałami do Śródmieścia. Niewiele pomogły zrzuty, organizowane staraniem rządu londyńskiego (załogi startowały z Włoch). Ze 192 zrzutów, które zawierały 230 ton uzbrojenia i amunicji, 63% zdobyli Niemcy. Zestrzelonych zostało 41 samolotów.
Akt kapitulacji został podpisany 2 października w Ożarowie pod Warszawą przez dowódcę Armii Krajowej, gen. Tadeusza Komorowskiego-"Bora", a ze strony niemieckiej przez gen. Ericha von dem Bach-Zelewskiego. Zapewniał powstańcom prawa kombatanckie: po złożeniu broni żołnierze AK mieli zostać przewiezieni do obozów jenieckich.
W wyniku walk i egzekucji zginęło w czasie Powstania 150 tys. osób cywilnych, do niewoli dostało się ok. 15 tys. żołnierzy, w tym 2000 kobiet i 800 oficerów. Ludność cywilna została wysiedlona z Warszawy i skierowana do obozu przejściowego w Pruszkowie. Z 650 000 osób, które przewinęły się przezeń, ok. 150 tys. skierowano na roboty przymusowe do Rzeszy, pozostałe do obozów koncentracyjnych, część rozproszyła się po kraju.
Niemal nazajutrz po podpisaniu kapitulacji i wysiedleniu ludności rozpoczęła się akcja systematycznego niszczenia miasta. Specjalne oddziały minerskie wysadzały dom po domu, według przygotowanych wcześniej planów. Całkowicie zburzono 58% budynków, a 17% częściowo. W 90% uległy zniszczeniu obiekty zabytkowe. Całkowicie zniszczono urządzenia komunalne ? gazownię i komunikację.

1939
23 sierpnia
Ministrowie Joachim von Ribbentrop i Wiaczesław Mołotow w Obecności Stalina podpisali pakt o nieagresji między ZSRR a Niemcami. Punkt 2 dołączonego do paktu tajnego protokołu zawierał m.in. stwierdzenie że ...strefy interesów Niemiec i ZSRR będą rozgraniczone w przybliżeniu wzdłuż rzek Narwi, Wisły i Sanu. Zagadnienie, czy interesy obu stron czynią pożądanym utrzymanie niepodległego państwa polskiego może być ostatecznie rozstrzygnięte dopiero w toku dalszych wydarzeń politycznych.

1943
30 czerwca
Aresztowanie dowódcy AK gen. Stefana Roweckiego "Grota". Zamordowany został prawdopodobnie 4 sierpnia 1944 w obozie w Sachsenhausen.
4 lipca
W katastrofie lotniczej pod Gibraltarem zginął Naczelny Wódz i Premier gen. Władysław Sikorski.
14 lipca
Stanisław Mikołajczyk objął stanowisko premiera rządu polskiego na obczyźnie. Naczelnym Wodzem został gen. Kazimierz Sosnkowski.
17 lipca
Generał Tadeusz Komorowski "Bór" został mianowany dowódcą AK.

1944
20 stycznia
Spotkanie Stanisława Mikołajczyka z Winstonem Churchillem poświęcone stosunkom polsko-sowieckim. Churchill sugeruje przyjęcie za podstawę rokowań z ZSRR granicy Polski przebiegającej wzdłuż linii Curzona. ? Polska nie może wyjść z tej wojny pomniejszona i pokrzywdzona (...) naród polski nie zgodzi się nigdy na utratę dwóch słupów podstawowych gmachu państwowego ? Lwowa i Wilna ? stwierdził Mikołajczyk. Churchill postawił sprawę jasno ? Mocarstwa zachodnie nie rozpoczęły wojny dla obrony wschodniej granicy.
5 czerwca
Premier Stanisław Mikołajczyk został przyjęty przez prezydenta Franklina D. Roosevelta, którego starał się pozyskać dla obrony integralności terytorialnej Rzeczypospolitej. Roosevelt zadeklarował ewentualne poparcie dotyczące zatrzymania przy Polsce Lwowa, a także podjął się ułatwienia kontaktów między Mikołajczykiem a rządem sowieckim.
22 lipca
W powołany został Polski Komitet Wyzwolenia Narodowego (PKWN)
28 lipca
Wojska radzieckie zajęły Brześć Litewski, Jarosław i Przemyśl.
31 lipca
Radzieckie czołgi pojawiły się na przedpolach Warszawy.
3 sierpnia
Wizyta premiera Stanisława Mikołajczyka w Moskwie, której celem było m.in. porozumienie w sprawie uregulowania granic, administracji terenów wyzwolonych i utworzenie w Polsce rządu jedności narodowej. Po powrocie do Londynu Mikołajczyk zapoznał się z oficjalnym stanowiskiem Stalina: Akcja warszawska stanowi lekkomyślną awanturę podjętą bez wiedzy dowództwa sowieckiego (...) Wobec tego dowództwo sowieckie postanowiło otwarcie odżegnać się od awantury warszawskiej...
4 sierpnia
W czasie walk poniósł śmierć Krzysztof Kamil Baczyński, wybitny poeta młodego pokolenia.
5 sierpnia
Oddziały niemieckie przystąpiły do zdobywania dzielnic opanowanych przez powstańców.
6 sierpnia
Do Moskwy przybyli przedstawiciele KRN i PKWN (E. Osóbka-Morawski, W. Wasilewska, B. Bierut i M. Rola-Żymierski). W czasie spotkania z Mikołajczykiem Bierut zaproponował mu stanowisko premiera w przyszłym rządzie i trzy teki dla jego ministrów. W zamian Mikołajczyk miał odrzucić Konstytucję z 1935 r. i uznać sowiecką koncepcję granic Polski.
8 sierpnia
W gmachu PKO przy ulicy Świętokrzyskiej uruchomiono radiostację "Błyskawica".
11 sierpnia
Ostatnie oddziały powstańcze opuściły Ochotę. Następnego dnia padła Wola.
6 września
Oddziały AK wyparte zostały z Powiśla.
15 września
1 Armia Wojska Polskiego zajęła Pragę.
23 września
Niemcy zajęli Czerniaków.
27 września
Niemcy zajęli Mokotów.
30 września
Po zajęciu Żoliborza dowództwo AK podjęło pertraktacje z Niemcami w sprawie ewakuacji ludności cywilnej i przerwania działań zbrojnych.
30 października
PKWN ogłosił dekret o ochronie państwa, przewidujący wysokie kary, łącznie z karą śmierci, za wszelką działalność skierowaną przeciw władzom. Na murach miast pojawiły się plakaty "AK ? zapluty karzeł reakcji".
24 listopada
Premier Stanisław Mikołajczyk podał się do dymisji.
15 grudnia
Winston Churchill poparł radzieckie żądania dotyczące granic polskich.
21 grudnia
Generał Leopold Okulicki został mianowany komendantem Głównym Armii Krajowej.
31 grudnia
PKWN przekształcił się w Rząd Tymczasowy Rzeczypospolitej Polskiej. Premierem został Edward Osóbka-Morawski, wicepremierem Władysław Gomułka. Rząd ten został uznany przez ZSRR (4 I 1945).

1945
19 stycznia
Generał Leopold Okulicki rozwiązał Armię Krajową.
4 lutego
W czasie konferencji w Jałcie wschodnia granica Polski została ustalona na linii Curzona. Rząd na emigracji nazwał decyzje jałtańskie "nowym rozbiorem Polski".
27 marca
16 przywódców polskiego podziemia zaproszonych na spotkanie w Pruszkowie z radzieckim generałem Iwanem Sierowem aresztowano, przewieziono do Moskwy do więzienia na Łubiance i tam w większości zamordowano.
Halina Nehring
Wyświetlony 6598 razy
Więcej w tej kategorii: « 60 lat temu Zapomniany złoty róg »
Zaloguj się, by skomentować

Wychodząca od 2001 roku
„Opcja na Prawo” to najdłużej ukazujące się pismo
opiniotwórcze o charakterze liberalno-konserwatywnym.

OPCJA NA PRAWO © All Rights Reserved.

Nasza strona używa plików cookies. Jeśli przeglądasz nasze strony równocześnie wyrażasz zgodę na korzystanie z nich.Więcej o naszej polityce prywatności Polityka prywatności. Korzystanie z tej strony wymaga akceptacji plików cookie.