Wydrukuj tę stronę
czwartek, 30 wrzesień 2010 11:32

Zapomniani Żydzi

Napisane przez

Gdy mowa o powstaniu w getcie warszawskim, wymienia się jedynie lewicową Żydowską Organizację Bojową. Tymczasem w walkach równie zaciekle uczestniczył prawicowy Żydowski Związek Wojskowy. Wzmianki o nim są tak nikłe, że praktycznie został wymazany z historii.

 

Żydowska Organizacja Bojowa (ŻOB) ukonstytuowała się 29 lipca 1942 r. ? w kilka dni po tym, gdy od 22 lipca Niemcy przystąpili do codziennych deportacji 6-8 tys. Żydów z Warszawy do Treblinki i stało się jasne, że jest to początek tzw. ostatecznej likwidacji getta.
Jej zaczątek jest nieco wcześniejszy. W marcu 1942 r. komórka PPR istniejąca w getcie (liczniejsza, aniżeli w całej "aryjskiej" części Warszawy) zawarła porozumienie z Organizacją Bojową Bloku Antyfaszystowskiego, skupiającą partie i organizacje lewicowych syjonistów. Wspomniane wyżej deportacje spowodowały stworzenie przez gettową komórkę Gwardii Ludowej (PPR), przez OBBA zaś ? ŻOB, z tym, że oba ośrodki polityczne pozostawały ze sobą w kontakcie.
ŻOB w tym kształcie, w jakim ją znamy, ukształtowała się ostatecznie 2 grudnia 1942 r. W jej skład weszły oddziały podległe PPR, Poalej Syjon Lewica (lewicowi syjoniści) z młodzieżową, skautową przybudówką Haszomer Hacair (Młody Strażnik), Poalej Syjon Prawica (mimo nazwy też lewicowi syjoniści) z młodzieżowymi przybudówkami Dror (Wolność) i Gordonia, Organizacja Ogólnych Syjonistów (lewicowi liberałowie) z młodzieżową przybudówką Hanoar Hacyjon (Młodzież Syjonistyczna). Wszystkie one powołały polityczne porozumienie pod nazwą Żydowski Komitet Narodowy, którego wojskowym ramieniem była właśnie Żydowska Organizacja Bojowa.
Osobno trzymał się Bund, o charakterze socjalistycznym, zarazem antysyjonistycznym, antysowieckim, antykomunistycznym, jednocześnie propolskim (asymilacyjnym), bliski ówczesnej PPS. Właśnie Bund był najsilniejszą organizacją getta. Ostatecznie Bund nie przystąpił do ŻKN, ale jego oddziały walczyły w szeregach ŻOB.

*

Znacznie wcześniejsze były zalążki Żydowskiego Związku Wojskowego. Stworzyli go oficerowie i podoficerowie (zawodowi i rezerwiści) Wojska Polskiego, którzy nie posłuchali wezwania okupantów do rejestracji i przeszli do podziemia.
Trudno uchwycić początek. Przypada on na koniec 1939 r., pierwsza zaś nazwa brzmiała Żydowska Organizacja Wojskowa (nawiązując do piłsudczykowskiej POW z I wojny światowej). Jej szefem został Władysław L., zawodowy oficer WP o trudnym do ustalenia stopniu wojskowym i nazwisku. Organizacja związana była z prawicową partią Nowa Organizacja Syjonistyczna (tzw. Rewizjoniści), zakładającą nierolniczą kolonizację Palestyny, lecz zbrojne jej opanowanie. Młodzieżowa przybudówka zwała się Betar.
Oprócz pierwotnej nazwy ŻOW, funkcjonowała inna: Polska Organizacja Żagiew, założona ponoć w październiku 1939 r. Kiedy została przyjęta nazwa Żydowski Związek Wojskowy ? trudno powiedzieć. Zapewne pod koniec 1939 r., a przywódcami byli porucznik Dawid Apfelbaum (zawodowy oficer WP), dziennikarz Leon Rodal i student Paweł Frenkel (obaj oficerowie rezerwy WP). Niemniej długo jeszcze funkcjonowała popularna nazwa organizacji: Żagiew, tym bardziej, że w kwietniu 1940 r. powstał własny organ prasowy ŻZW o tytule właśnie "Żagiew", notujący w maju 65 abonentów, w czerwcu już 140. W tym czasie ŻZW uruchomił też własną radiostację, a dokładniej stację nasłuchu radiowego. Według danych z kręgu sympatyków liczebność ŻZW w styczniu 1941 r. szacowano na 2900, a kolporterów organu prasowego "Żagiew" na 4000 osób. Niezależnie od oficjalnej nazwy, ŻZW dosyć powszechnie określany był też jako Irgun Cwai Leumi, czyli Narodowy Związek Wojskowy, a jeszcze częściej jako Oddziały Walki Cywilnej.

*
Można pogubić się w mnóstwie organizacji i ich nazw. Właściwie upraszcza się to do dwóch ośrodków skupionych wokół ŻOB i ŻZW. Od początku kierowały się one odrębnymi koncepcjami. Większość partii tworzących ŻOB przyjmowała, że Polska stanie się terenem rewolucyjnego marszu Armii Czerwonej, przynoszącej nie tylko wolność spod okupacji hitlerowskich Niemiec, ale i ustrój komunistyczny. Partie zaś i organizacje tworzące ŻZW orientowały się albo na pełną asymilację ze społeczeństwem polskim, albo uważały, że walka o wyzwolenie Polski (lepiej przez aliantów zachodnich, aniżeli Związek Sowiecki) to wstęp do walki o Palestynę: zdobycie doświadczenia wojskowego, a po wojnie wyjazd do Palestyny i zbrojna walka o nią, jako państwo żydowskie.
(?)
Marek Arpad Kowalski
Wyświetlony 4143 razy
Marek Arpad Kowalski

Najnowsze od Marek Arpad Kowalski

Artykuły powiązane

Zaloguj się, by skomentować

Nasza strona używa plików cookies. Jeśli przeglądasz nasze strony równocześnie wyrażasz zgodę na korzystanie z nich.Więcej o naszej polityce prywatności Polityka prywatności. Korzystanie z tej strony wymaga akceptacji plików cookie.